Saga-svör+við+spurningum+úr+ll.hluta

ll.Hluti: Menning miðalda 1. Þjóðflutningstími er aldirnar á mörkum fornaldar og miðalda, frá um 375 (þegar Húnar réðust inn í Mið-Evrópu) fram um 500. 2. Hann var mesti konungur Franka. Hann var mikill herforingi og sigraði m.a. Saxa í Þýskalandi. 3. Hann var einsetumaður sem að stofnaði klaustur á Ítalíu sem að varð fyrirmynd annarra klaustra í Evrópu. 4. Bændur áttu að skila tíundahluta uppskeru sinnar til kirkjunnar, síðan var honum skipt jafnt milli, fátækra, sóknarkirkna, presta og biskupsstóla. 5. Jarðeign eða góss var grunneining samfélagsins. Innan hennar voru þorp, arkar, lönd og bústaður höfðingjans sem að hafði allt vald yfir íbúm og landareigninni. Höfðinginn var samt háður öðrum höfðingjum eða konungi og hafði yfirráð góssins á léni (láni). Hann var því lénsmaður konungs en konungurinn lénsherra. Eins gátu þeir haft undirmenn eða lénsmenn undir sér og urðu þá sjálfir lénsherrar yfir þeim. Lénsherrar og lénsmenn mynduðu hóp sem að hét aðall. Þeir héldu uppi lögum og reglum. Eftir að viðurkennt var að menn gætu gengið að léni föður síns þá misstu konungar slík valdatæki. Landareignir biskupsstóla og klaustra voru iðulega af sama kerfi. 6. Býsansríkið var það ríki sem helst átti tilkall til að kallast arftaki Rómaveldis. Hagia Sofia; kirkja heilagrar visku eða Ægisif eins og hún heitir á íslensku. 7. Íslam kom fyrst fram við sunnanvert Miðjarðarhaf og í Vestur-Asíu. Trúarjátningin, bænin, ölmusan, fastan og pílagrímsförin (hver múslimi á að fara til Mekka einu sinni á ævinni, sumir safna alla ævi til að komast)

8. Framrás múslima var mjög hröð. Strax um 750 hafði hún náð að breiðast út til Spánar, Afríku og Vestur-Asíu alla leið til Pakistan. Flestar þjóðirnar þar tóku upp íslamstrú en hinar sem gerðu það ekki fengu þó að lifa óáreittar í landi múslima. 9. Frá 793 e.Kr-1066 e.Kr. Víkingaferðirnar voru annað hvort sjórán og strandhögg, landvinningaferðir, verslunarferðir eða landnámsferðir. 10. Naddoddur kallaði landið Snæland, Garðar Svavarsson kallaði landið, Garðarshólmi, Hrafna-Flóki kallaði landið Ísland. 11. Íslendingabók var rituð Ara Þorgilsson prest eða Ara fróða á árunum 1122-1133. Ari skrifaði bókina af beiðni biskupanna Þorláks og Ketils. Ari er bæði vísindalega nákvæmur og raunsær í sögu sinni. 12. Landnámsöld var frá 830-930. Flestir landnámsmenn eru sagðir hafa komið frá vesturströnd Noregs, annaðhvort beint eða með viðkomum í Bretlandseyjum. Nokkrir eru sagðir írskir eða af keltneskum uppruna. 13. 14. Kjarna stjórnkerfisins mynduðu goðarnir. Hver einasti maður þurfti að tilheyra goðorði eins goða, vera í þingi með honum eða vera þingmaður hans. Goðar leituðust við að halda uppi lögum og rétti. Þeir liðsinntu þingmönnum sínum og þeim sem að voru í þeirra goðorði. Goðar voru um 39 talsins. Bændur réðu hvaða goða þeir fylgdu en allt heimilisfólk bóndans varð að fylgja sama goða og hann. Þessu er stundum líkt við kosningarétt nútímans; ef goði missti fleasta þingmenn sína hafði hann ekki lengur hlutverk sem goði. En það gat verið fyrir lítið fyrir bónda að segja sig úr goðorði nágrannagoða síns og í í þing fjarlægra goða því að hann gat ekki veitt mikla vernd gegn yfirgangi. Einnig eru til dæmi um að goðar hafi rekið nágrannabændur sína sem að þeir gátu ekki treyst. Lýðræðið sem fólst í frjálsu goðavali var langt frá því að vera fullkomið, en það var ekki endilega þýðingarlaust. Lögrétta var með löggjafarvald, í henni voru lögsögumaðurinn, allir goðar og tvær ráðgjafar hvers goða og biskupar. Lögrétta var með þremur pöllum, á miðpallinum sátu goðarnir með einn þingmann á sitthvorum pallinum sér til aðstoðar. Lögsögumaðurinn var kosinn til þriggja ára í senn, hann stjórnaði fundum lögréttu og réð því hvenær dómstólar færu út til dóma. Allir dómar voru nefndardómar, þá sátu alþýðumenn en ekki sérfræðingar. Sama kerfi er nú í Bandaríkjunum. Refsingar voru af þrennu tagi. Skóggangur eða full sekt var ævilöng útskúfun, Fjörbaugsgarður var þriggja ára últegð, eða fésektir. Þjóðveldið hafði ekki neitt sameiginlegt framkvæmdavald. 0 15. Eiríkur rauði; kom með föður sínum til Íslands. Giftist konu, Þjóðhildi, á Íslandi og eignaðist með henni soninn Leif. Hann var dæmur skógarmaður og fór þá í vestur. Eiríkur nam síðan Grænland 985 <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Leifur heppni; sonur Eiríks rauða og Þjóðhildar. Hann fann Vínland ca.1000, e.t.v. eftir leiðsögn Bjarna Herjólfssonar. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Guðríður Þorbjarnadóttir; hún og maðurinn hennar Þorfinnur voru fyrst Íslendingarnir til að fara með búfé yfir til Vínlands til að setjast þar að. Þau eignuðust þar soninn Snorra sem að var fyrsti Evrópubúinn til að fæðast í Ameríku. Þau lentu svo í útistöðum við innfædda og fluttust aftur til Grænlands. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Snorri Þorfinnsson; sonur Guðríðar og Þorfinns. Var fyrsti Evrópubúinn til að fæðast á meginlandi Ameríku svo vitað sé til. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt;">16. Þorvaldur víðförli Konráðsson frá Giljá í Húnaþingi og Friðrekur trúboðabiskup. <span style="color: black; font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt;">17. Landnámsmenn voru sumir kristnir en sumir heiðnir. Hingað komu trúboðar, fyrst 930, en gekk misvel. Fleiri og fleiri gerðust þó kristnir og var mikið um trúarbragðadeilur um árið 1000. Þorgeri var leiðtogi heiðinna en síðu-Hallur leiðtogi kristinna. Hann talaði við Þorgeir og fékk hann til að miðla. Hann lagðist því undir feld í einn dag og eina nótt og sagði ekkert. Hann komst þá að þeirri niðurstöðu að Íslendingar ættu að gerast kristnir. Hann gerði þó nokkrar undantekningar, þau máttu blóta á laun, bera út börn og borða hrossakjöt. Það tók langan tíma að byggja upp kristni, þ.e. að byggja kirkjur, en þær byggðu bændur á jörðum sínum og gáfu til þeirra jarðeignir. Fyrsti biskupinn var Ísleifur Gissurarson í skálholti, vígður 1506. Fyrsti biskupinn á Hólum var Jón Ögmundarson, vígður 1106. Þorgeir var leiðtogi heiðinna en Síðu-Hallur leiðtogi kristinna á Íslandi. <span style="display: block; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; mso-list: l0 level1 lfo1; text-align: justify; text-indent: -18pt;"><span style="color: black; font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">18. Hann stofnaði fyrsta raunverulega biskupsstólinn á landinu. Hann kom líka á tíund, 1% eignarskattur árið 1096 til þess að kirkjan hefði stöðugar tekjur. Um daga hans var líka stofnaður annar biskupastóll á Hólum í Hjaltadal. <span style="display: block; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; mso-list: l0 level1 lfo1; text-align: justify; text-indent: -18pt;"><span style="color: black; font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">19. Hann var stofnaður 1106 á Hólum í Hjaltadal. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">20. <span style="color: black; font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Magna Carfa er skilmálaskrá frá árinu 1215. Þar skuldbatt konungur sig til að leggja ekki nýjar álögur á aðalinn nema í samráði við hann. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">21. Krossferðir voru farnar með trúareldmóði til þess að ná aftur löndum og borgum sem að múslimar höfðu hertekið og með gróðasjónarmiðum. Afleiðingar krossferða í sögu Evrópu voru t.d. þær að ítalskar verslunarborgir urðu leiðandi í viðskiptum í álfunni, menningaráhrif bárust yfir mörk trúarbragða á sviði lækninga, vísinda, stærðfræði og viðskipta. Borgir Ítalíu höfðu forystu í tækjum og háskölóum þegar kom að því að kvepja miðaldir. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">22. Gildi; félagsskaður einstakra starfsstétta. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Skólaspeki; nú stefna í heimspeki og fékkst einkum við að samræma kristna trú við veraldæega skynsemi og fræði grísku heimspekinganna Platóns og Aristótelesar. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">23. Stórt hundrað var 120. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">24. Vegna þess að þeir áttu ekki skip til að flytja vörurnar út. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">25. Lögstéttir; fólk sem bjó við ólík lög og var með mismunandi réttindi, t.d. konur, þrælar, bændur, klerkar og vinnumenn. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Vistarband; skylda þess sem ekki var bóndi til að ráða sig í vist til bónda til eins árs í senn, frá 13.öld til loka 19.aldar. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">26. Þjóð er hópur fólks sem að þekkist ekki allt persónulega, en finnur til samkenndar, á sér sameiginlega menningu sem skilur það frá öðru fólki, stundum sérstakt tungumál, stundum sérstök trúarbrögð. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">27. Ritöldin hófst á Íslandi 1117. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">28. Landnáma; er í flokki þjóðsagna því hún miðar að því að rekja upphaf og sögu samfélagsins í heild. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Heimskringla; <span style="color: black; font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">eftir Snorra Sturluson. Konungssagnaritun náði listrænu hámarki með þessu verki. Sagan rekur sögu norsku konungsættarinnar frá dögum Óðins sem er sagður hafa verið jarðneskur konungur og faðir ættarinnar. <span style="color: black; font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Sturlunga; samtíðarsaga frá 14.öld. Heitir eftir einni helstu höfðingjaættinni á tímabilinu <span style="color: black; font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Íslendingasaga Snorra; lengsta og sögulega fróðlegasta samtíðarsagan. Tekur yfir meira en þriðjung Sturlungu og segir á nákvæman hátt frá síðustu átta áratugum þjóðveldis. <span style="color: black; font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Íslendingasögur; segja frá fólki sem var uppi snemma á þjóðveldisöld, flest á aldarlögnu bili eftir lok landnámsaldar, en talið er víst að meirihluti sagnanna hafir verið skrifaður á 13.öld. Talið er að landnámafólk af keltneskum hafi flutt til landsins frásagnalist. Aðrir sjá ögrunina við að setjast að í nýju landi sem kveikju og hvata sagnalistar. Enn aðrir telja að Íslendingar hafi varið að nota ritlist á sérkennilegan hátt afþví að þeir tóku kristnina með samkomulagi og fékk því að ráða hvaða sögur það sagði. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">29. Ófriður sturlungaaldar stafaði af baráttu héraðshöfðingja um völd yfir landinu og baráttu sumra þeirra fyrir því að landið yrði undir Noregskonungi. Ættirnar sem að stjórnuðu landinu voru Sturlungar, Ásbirningar, Oddaverjar, Svínfellingar og Haukdælir. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">30. Örlygsstaðabardagi 21.ágúst.1238; úrslitaorrusta Sturlungaaldar. Sighvatar og sona hans bíður herfilegt afhroð fyrir bandalagi Haukdæla og Ásbirninga (Gissur Þorvaldsson og Kolbeinn ungi). U.þ.b. 2.500 menn taka þátt í orrustunni og margir tugir falla einkum úr liði Sturlunga þ.á.m. Sighvatur á grund og synir hans Sturla, Þórður krókur, Kolbeinn og Markús <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Flóabardagi 25.júní 1244; var mesta sjóorrusta Íslandssögunnar á Húnaflóa þegar skipum Kolbeins unga og Þórðar kakala lýstur saman. Mikið mannfall einkum í liði Kolbeins þar sem 80 manns annaðhvort féllu eða dóu af sárum. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Hauganesbardagi 19.apríl 1246; sturlungar undir forystu Þórðar kakala sigra Ásbirninga undir forystu Brands Kolbeinssonar í mannskæðustu orrustu Sturlungaaldar þar sem yfir 100 manns liggja í valnum. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Flugumýrarbrenna 18.október 1253; það hatur sem stofnað var til á Örlygsstöðum 1238 fær útrás í morðbrennunni á Flugumýri þar sem stóð brúðkaup Halls Gissurarsonar og Ingibjargar Sturludóttur. Gissur jarl sleppur og tugir manna brenna inni. Eyjólfur ofsi Þorsteinsson tengdasonur Sturlu Sighvatssonar fer fyrir brennuvörgunum <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Víg Snorra Sturlusonar 23.september 1241; <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Þrír fyrrum tengdasynir Snorra fara að honum í Reykholti, Borgarfirði og drepa hann undir forystu Gissurar Þorvaldssonar <span style="color: black; font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt;">31. Gissur Þorvaldsson kom Íslandi undir Noregskonung með Gamla Sáttmála 1262; Íslendingar áttu að játa konungi skatt, konungur lofar friði og íslenskum lögum, skipasiglingar, uppsagnarákvæði. <span style="display: block; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; mso-list: l0 level1 lfo1; text-align: justify; text-indent: -18pt;"><span style="color: black; font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">32. Hundrað ára stríðið byrjaði árið 1337 og stóð til ársins 1453. Það byrjaði vegna þess að konungur Englands átti stóran hluta í Frakklandi og þegar síðasti konungurinn af frönsku konungsættinni dó, komu upp deilur um hver myndi erfa krúnuna. Framan af gekk Englendingum betur, en svo kom ung sveitastúlka, Jóhanna af Örk og sagðist hafa fengið guðlega vitrun um að hún ætti að leiða frakka til sigurs og hún gerði það. <span style="display: block; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; mso-list: l0 level1 lfo1; text-align: justify; text-indent: -18pt;"><span style="color: black; font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">33. Svarti dauði/mors nigra (1348-1352) var pest sem barst frá Asíu og kom fyrst til Ítalíu. Þaðan dreifðist hún um alla álfuna, allt norður til Noregs. Ísland slapp við þennan faraldur. Talið er að um 27 milljónir af 80 milljónum íbúa hafi dáið úr pestinni. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Afleiðingar pestarinnar voru rúarofstæki, gyðingahatur og ofsóknir. Framleiðsla minnkaði og tekjur aðalsmanna og klerka minnkuðu en almenningur átti kost á betra lífi. Gyðingar þóttu hentugir blórabögglar fyrir sóttir og veikindi og voru þess vegna reknir frá Spáni og Frakklandi. Eftir svarta dauða var mikið minna fólk að berjast um mat og vinnur svo að fólkið sem að lifði af lifði betra lífi. <span style="color: black; font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt;">34. Jónsbók var ný lögbók sem að samin var 1280. Talið er að Jón Einarsson, sendimaður konungsins sé aðalhöfundur hennar. Goðavaldið var lagt niður og nú sátu einungis bændur í lögréttunni. Þegngildi var lögleitt, þ.e. að konungur fékk bætur fyrir hvern mann sem að var drepinn. <span style="color: black; font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt;">35. Staðamál fyrri; Þorlákur Helgi Þóhallsson, Skálholtsbiskup deildi við höfðingja um yfirráð yfir kirkjujörðum. <span style="color: black; font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Staðarmál síðari: Árni Þorláksson, Skálholtsbiskup krafðist yfirráða yfir kirkjustöðum. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt;">36. Skreið (harðfiskur) varð aðalútflutningsvara Íslendinga á fyrrihluta 14.aldar og auðugustu höfðingjar bjuggu nú við sjó, misskipting auðs jókst með tilheyrandi ójöfnuði milli manna. <span style="color: black; font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt;">37. Árið 1380. <span style="color: black; font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">38. Englendingar sigldu mikið til Íslands á 15.öld til þess að kaupa og veiða fisk. Danir reyndu að banna þeim að koma og það leiddi til átaka <span style="color: black; font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 10pt; line-height: 115%;">. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Píningsdómur 1490 er kenndur við Diðrik Pining hirðstjóra. Stefnumörkun Alþingis og íslenskarar bændayfirstéttar í verslunar- og fiskveiðimálum, hert vistarskylda og bann við búsetu án búfjár, bann viðð vetursetu og útgerð útlendinga. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 10pt 36pt;">Með þessu var komið í veg fyrir að fólk hefði sjávarútveg að aðalatvinnu og þar með þéttbýlismyndun við sjávarsíðuna með tilheyrandi verslun og handverksiðnaði. Hindraði framþróun og átti sinn þátt í stöðnun íslenska bændasamfélagsins næstu aldirnar.