Saga-svör+við+spurningum+úr+l.hluta

l. Hluti: Fornöld að fornu og nýju 1. Þegar hann fór að breyta umhverfi sínu af ásettu ráði. Fyrir um 350.000 árum.

2. Kjarnafjölskyldan varð til hjá Homo habilis, hræætur og safnarar. Þar sem þau voru kjötætur höfðu þau langvarandi næringu = meiri frítíma sem fór í samvinnu hópsins, tungumál og meiri þekkingu = stærri heili. Sem þýddi að einstaklingurinn þarf að þroskast mikið eftir að hann fæðist þannig hvert afkvæmi fer að skipta meira máli. Nauðsynlegt var að vernda afkvæmi og alda frið, en það fer ekki vel saman við að karlarnir berjist um konurnar á fengitíma þannig kjarnafjölskyldan varð til (kona+karl+börn). Réttlæti í safnara- og veiðimannasamfélögum var þannig að sá sem braut af sér bætti fyrir það með skapabótum. Samfélagið hafði ekki tök á að missa neinn.

3. Hófst um 10.000-8.000 f.Kr. þegar að menn fóru að prófa sig áfram með akuryrkju og húsdýrahald. Þá var hægt að framleiða mat í stað þess að veiða og safna. 4. Fljótsdalamenning var þegar Súmerar hófu Áveitubúskap í Súmer. Þá færðist fólk niður í dalina þar sem komu flóð, þeir söfnuðu vatni í uppistöðulón og veittu á uppskeruna eftir þörf. Þá skapaðist grunnur að miðstýrðum borgríkjum með sérhæfðum stéttum, allt frá bændum til skrifara, skipulagðri verslun við fjarlæga staði og glæsilegar byggingar. Yfir þessum borgríkjum ríkti prestastétt sem stjórnaði frá hofum sem voru einnig trúarlega miðstöðvar. Strax um 3000 f.kr voru tólf borgir, stærst var Úrúk borg með um 50.000 íbúa.

5. Súmerar í Mesópótamíu fór að blandi tini við kopar og út úr því kom brons. Brons er harðar en óblandaður kopar og þess vegna hentaði hann betur í verkfæri og vopn. Önnur tækninýjung var að menn lærðu að telja og reikna eftir ákveðnum kerfum. Prestar þurftu að geta sagt fyrir um flóð og reiknað út sáningartíma. Prestarnir þróuðu með sér betri þekkingu á tímatali og urðu frumkvöðlar í flatarmálsfræði og stærðfræði. Súmerar fundu líka upp á að renna leirkerum á hjólum, setja hjól undir vagna og plógurinn var fundinn upp. 6. Samkvæmt spámanninum Zaraþústru voru til í heiminum tvö öfl, eitt gott, Ahúrmazdan en hitt illt Ahúman. Þau börðust um völdin en hið góða hafði betur á endanum. En áður en það myndi gerast myndi birtast mannkynssfrelsari, sbr. Messías hjá gyðingum. Með því að haga lífi sínu rétt lögðu menn hinu rétta lið og á dómsdegi yrði líf nabba metið á grunvelli siðrænna siðalögmála. Gilgames er goðsögulegur konungur frá Súmer og hann er aðalpersóna í súmerskri kviðu, Gilgameskviðu. Hann leitaði ódauðleikans. 7. Mínósk menning heitir eftir Mínosi konungi sem að ríkti á Krít ásamt syni sínum Mínótárusi sem að var hálfur maður og hálft naut. 8. Á Grikklandi um 1500 f.Kr. 9. Hómerskviða eru Ódysseifskviða og Ilíonskviða. Ódysseifskviða segir frá svaðilförum Ódysseifs, einni hetju Trójustríðsins og Ilíonskviða segir frá ráni Parísar á Helenu hinni fögru. 10. Hellas; Grikkland Polis; Borgríki Agora; Aðaltorgið í Aþenu <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Týrann; Auðugir valdamenn í Aþenu til forna <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Ekklesía; Þjóðfundur <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt;">11. Lýðræðið þróaðist hægt og ófriðsamlega. Óánægðir hópar alþýðufólks ýttu gömlu valhöfunum frá en studdu til valfa týranna, auðuga valdamenn. Það lá við borgarastyrjöld um 600 f.Kr. milli bænda og auðugra landeiganda svo að Sólon, kaupmaður og heimspekingur var fenginn til að leysa vandann. Hann var í raun fyrsti týraninn. Hann afskrifaði skuldir bænda og skipti mönnum í 4 stéttir eftir efnahag. Um 500 f.Kr. kom Kleisþenes til sögunnar. Hann gerði breytingar á lögunum þar sem að grunvallaratriði aþensks lýðræðis birtist. Allir frjálsir karlmenn í Aþenu fengu borgararétt og þar með sömu lagalegu réttindi. Valið var með hlutkesti í í embætti til eins árs ( nema 10 hershöfðingja). Þetta jók vald þjóðarinnar. Aþeningar komu sér upp stórum her. Þessi breyting rak smiðshöggið á lýðræði Aþeninga. Stjórnmálaskörungurinn Períkles sló það með því að tryggja laun fyrir embættisstörf. Allir þegnar urðu að geta tekið þátt í lýðræðinu, konur, útlendingar, þrælar. Aþeningar litu niður á þá sem að ekki höfðu áhuga á stjórnmálum. Haldnir voru vikulega þjóðfundir, ekklesíur, á agor, aðaltorginu. Vanalega mættu um 4000-6000 manns. Þegnarnir höfðu beint löggjafarvald og að hluta til dómsvald þar sem að þeir sjálfir voru kosnir í valdastöður og tóku ákvarðanir en kusu ekki fólk í stöðurnar til að taka ákvarðanir fyrir þá. Valið var í 500 manna þjóðarráð með hlutkesti og einnig var valinn herstjóri. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt;">12. Gullöld Aþenu var stjórnartími Períklesar 460-430 f.Kr. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt;">13. Seifur; gætti samræmis í veröldinni <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Afródíta; gyðja ástar og vors. Verndari Kórinþuborgar og átti hof þar <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Apolló; guð lista. Stendur fyrir hið gamalgróna gríska lífsviðhorf og gildi; réttlæti, orðheldni og og hófsemi til orða og æðis <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Díonýsos; guð víns og gleði <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Hades; var með völd yfir undirheimum <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt;">14. Náttúruspekingar leituðu algildra lögmála en það gerðu sófistar ekki. Þeir gengu út frá því að þau mætti finna með rökrænni hugsun. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt;">15. Platón sagði að sálin væri samsett úr þreumr hlutum, skynsemi, skapi og löngum. Í fyrirmyndarríki Platóns endurspeglar þessi hugmynd stéttirnar sem að menn eru dæmdir í eftir hæfileikum sínum. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt;">16. Þúkídídes; var grískur sagnfræðingur sem að var uppi á 5.öld f.Kr. í Grikklandi. Hann skrifaði sögu Pelóskagastríðanna milli Aþeninga og Spartverja. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Kleisþenes; aþenskur leiðtogi sem að var uppi um 500 f.Kr í Grikklandi. Hann gerði breytingar á lögum í Aþenu þar sem að grundvallaratriði aþensks lýðræðis birtist. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Þales; faðir heimspekinnar sem að var uppi á 6.öld f.Kr. í Litlu-Asíu. Hann ruddi brautinni fyrir vísinfahefð sem að breytti allri mannlegri hugsun. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Saffó; grísk skáldkona sem að var uppi um 600 f.Kr. í Grikklandi. Hún skrifaði ástarljóð og naut mikillar virðingar. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Sófokles; grískt harmleikjaskáld <span style="color: #333333; display: none; font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 8.5pt; line-height: 115%;">495 – 406 f.Kr495 – 406 f.Kr <span style="color: #333333; font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">sem að var uppi á 4.öld f.Kr. í Grikklandi. Hann skrifaði leikrit þar sem að Ödipus var aðalpersónan. <span style="color: #333333; font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Filippus; var konunungur Makedóníu á 4.öld f.Kr. í Makedóníu. Hann var bæði kallaður bjargvættur í baráttunni gegn Persum eða einræðisherra. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt;">17. Aþena stofnaði sjóborgarsambandið með fjölda minni borgríkja eftir að Spartverjar gengu í lið með Aþeningum eftir endanlegan sigur á Persum árið 480 f.Kr. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt;">18. Í borginni Gordíu var hof eitt með vagni sem að fyrsti konungurinn hafði skilið eftir. Á vagninum var okið bundið við vagnstöngina með viðartág og á því va hnútur sem að enginn gat leyst. Alexander mikli kom hinsvegar og skar á hnútinn. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt;">19. Menningarsamruni grískra, mesópótamískrar, egypskrar og persneskrar menningar og nær yfir tímann frá 323 f.Kr. til upphafs keisaradóms í Rómaveldi. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt;">20. 753 f.Kr. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt;">21. Ættir Latverja, Sabína og Etrúra. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt;">22. Frá 508 f.Kr.-31 f.Kr. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt;">23. Patrísear; fremstu og ríkustu ættirnar í Róm og áttu fulltría í öldunarráðinu sem var valdamesta stofnun ríkisins. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Konsúll; ræðismenn, æðstu embættismenn lýðveldistímans í Róm. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Edíll; voru 4, eins konar lögreglu-, skemmtana- og slökkviliðsstjórar í Róm. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Vetó; neitunarvald <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt;">24. Þeir voru með mikla stjórnvisku/divide et empera <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt;">25. 264 f.Kr.- 146 f.Kr. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt;">26. Ódýrt innflutt korn streymdi til Ítalíu og mikið framboð var af ódýru vinnuafli. Smábændur flosnuðu upp og auðugir landeigendur eignuðust stór landsvæði og ráku þar stórbú með þræla sem vinnuafl. Efnaðar fjölskyldur tók þær fátækari undir sinn verndarvæng, sáu þeim fyrir lífsþurftum og lafalegri vernd en skjólstæðingarnir enduguldu með því að gefa þeim atkvæði sín. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt;">27. Sesar sagði þetta áður en hann hélt með her sinn yfir Rúbíkonfljótið <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">28. Oktavíanus (63 f.Kr. – 14 e.Kr.). Hann var frændi og kjörsonur Sesars. Hann ríkti <span style="color: black; font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">frá 31 f.Kr. til 14. e.Kr. Hann tók upp nafnið Ágústus Sesar þegar hann varð keisari. Hann er talinn mesti stjórnvitringur Rómar. Hann endurskipulagði Róm frá grunni, kom á miðstýrðu embættismannakerfi, tryggði laun fyrir embættisstörf og vann gegn spillingu. Hann endurskipulagði líka herinn og varnir ríkisins. Hann vann lönd á Spáni og Balkanskaga. Hann byggði um Pax romana/Rómarfrið <span style="color: black; font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 10pt; line-height: 115%;">. <span style="color: black; font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Það kerfi hélt í 4 aldir. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt;">29. Imperíalismi; heimsvaldastefna <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Pax Romana; Rómarfriður <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Colosseum; hringleikahúsið í Róm <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Býsans; Istanbúl <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Desímering; ef einn rómverskur hermaður gafst upp var tíundi hver þeirra tekinn af lífi <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt;">Diasphora; dreifingin mikla, tvístrun gyðinga <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt;">30. Vegna ytri þrýstings frá innrásarþjóðum og innri veikleika ríkisins, t.d. að skattheimta var aukin, fjármál ríkisins urðu þyngri, gildi penings rýrnaði, vinnuafl var dýrara, framleiðsla minnkaði, verslun dróst saman og fólki fækkaði í borgum. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt;">31. Stjórnskipun og lagabálkar og byggingarlist þeirra. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt 36pt; text-indent: -18pt;">32. Ekki var hægt að milda guðinn með fórnum. Náungakærleikur var líka nýstárlegur þar að það tíðkaðist að gera vel við vini sýna en illa við óvini sýna. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 10pt 36pt; text-indent: -18pt;">33. Eingyðistrú og sú trú að rétt breytni tryggi manni eilíft líf hjá Guði.