Saga+-+Úr+tímum+hjá+SÓ

Sögulegur tími * ~3000 f.Kr. – 476 Fornöld  o 3000 f.Kr. Bronsöld  o 1500 f.Kr. Járnöld * 476-1453/1492 Miðaldir  o 500-1000 Ármiðaldir  o 1000-1300 Hámiðaldir  o 1300-1500 Síðmiðaldir * 1453/1492 Nýöld  o 18.öld Iðnbylting <span style="margin: 0cm 0cm 10pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l14 level1 lfo18; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">20.öld Tölvu- og upplýsingatækni ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">ath. **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">1453 féll Austurrómverska ríkið * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">17.öld – öld vísindabyltingar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">18.öld – öld upplýsingarinnar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">19.öld – öld iðnbyltingarinnar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">20.öld – öld tækninnar/öfganna <span style="margin: 0cm 0cm 10pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l135 level1 lfo19; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Skelfilegasta öld mannkynssögunnar, blóðöldin ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hellenismi: **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hellas, gríska nafnið á Grikklandi 300 f.Kr. ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 1.1 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Upphaf mannkynsins <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Lucy * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Fannst 1974 * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Var um meter á hæð * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Var með heila á stærð við heila simpansa * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">3.5 milljóna ára gömul * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Var af Australopithecus Africanus ættkvísl. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Manngerðir * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Australopithecus Africanus (suðurapi) 4.000.000-1.500.000 * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Homo Habiles (frummaður) 2.500.000-1.600.000 * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Homo Erectus (Upprétti maðurinn) 1.600.000-250.000 * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Homo Sapiens (Hinn vitiborni maður) 350.000-100.000 * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Homo Sapiens Neanderthalensias (Neanderdalsmaðurinn) 350.000-35.000/24.000? * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Homo Sapiens Sapiens (Hinn vitiborni vitiborni maður) 135.000-? <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l135 level1 lfo19; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Maðurinn sem veit að hann veit <span style="margin: 0cm 0cm 10pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l135 level1 lfo19; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Þurfti tungumál til að geta hugsað óhlutbundið/abstrakt ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">ath. **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> ártölin eru ekki nákvæm * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Maðurinn einn safnar þekkingu, þróar hana áfram og breytir umhverfi sínu meðvitandi * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Maðurinn bætti sér upp veika burði með hyggjuviti <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Tungumálið varð til...   * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Þökk sé konum * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Þær voru að ala upp börnin og þurftu að nota tungumál til þess * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Þökk sé mönnum * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Þeir þurftu að nota tungumál við veiðar þar sem að þeir veiddu alltaf í hópum <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Nám einstaklingsins í leikni sem ekki er eðlisbundin er að sem kallað er menning/ <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 1.2  ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Landbúnaðarbyltingin <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Tvær áhrifamestu byltingar á högum manna: * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Landbúnaðarbyltingin ca. 10.000-8.000 f.Kr. <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l107 level1 lfo25; text-indent: -18pt;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Húsdýrahald og akuryrkja * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Iðnaðarbyltingin á 18.- og __19.öld__ e.Kr. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Eftir ísöldina var maðurinn tilneyddur til að setjast að og rækta land og dýr * ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Sviðurækt **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">: þegar skógur er brenndur og síðan sáð í sviðinn jarðveginn *         <span style="height: 8.15pt; left: 0px; margin-left: 105.4pt; margin-top: 4.25pt; mso-height-relative: margin; mso-position-horizontal-relative: text; mso-position-horizontal: absolute; mso-position-vertical-relative: text; mso-position-vertical: absolute; mso-width-relative: margin; mso-wrap-distance-left: 9pt; mso-wrap-distance-right: 9pt; mso-wrap-style: square; position: absolute; text-align: left; v-text-anchor: middle; visibility: visible; width: 12.75pt; z-index: 251659264;"> <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Veiðimaður Hirðingi * <span style="height: 8.15pt; left: 0px; margin-left: 86.65pt; margin-top: 3.3pt; mso-height-relative: margin; mso-position-horizontal-relative: text; mso-position-horizontal: absolute; mso-position-vertical-relative: text; mso-position-vertical: absolute; mso-width-relative: margin; mso-wrap-distance-left: 9pt; mso-wrap-distance-right: 9pt; mso-wrap-style: square; position: absolute; text-align: left; v-text-anchor: middle; visibility: visible; width: 12.75pt; z-index: 251661312;"> <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Safnari Akuryrkja * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Konur fávöldí samfélagi við upphaf akuryrkjunnar <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Húsdýr * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hundur; fyrsta húsdýrið ca. 11.000 f.Kr. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Geitur og sauðfé ca. 8.000 f.Kr. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Svín ca. 7.500 f.Kr. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Kýr og uxar 7.000 f.Kr. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hænsn 6.000 f.Kr. (Kína) * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Asnar 4.000 f.Kr. (Kína) * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hestar 4.000 f.Kr. (Úkraína, tamning) <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Félagsleg áhrif landbúnaðar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Umframframleiðsla à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Vöruskipti à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Auðsöfnun à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Stéttarskipting à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Ójöfnuður à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Miðstjórnarvald og her à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Hagsmunaátök og stríð à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Þrælahald og þéttbýli * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Bændur þurftu að erfiða meira en veiðimenn <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Veiðimanna- og safnarasamfélag * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Eldurinn beislaður * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hellamálverk * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Barátta um veiðisvæði * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Kjarnafjölskyldan sem efnahagsleg eining * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Boginn og örin * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hópar 20-30 manna mynda fjölskyldu * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Steinöxin * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Flökkulíf <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Landbúnaðarsamfélag * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Leirkeragerð * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Þéttari búseta * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Járnið * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Yfirstétt * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Þorpsmenning * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Föst búseta * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Þrælahald * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Miðstýrt vald * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Skipulagshernaður ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 1.3 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Fljótsdalamenning 1 <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Mesópótamía: * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Landið milli fljótanna Efat og Tígris * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Þar risu fyrstu hámenningarríki heimsins ca 3.500 f.Kr. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Landið hét Súmer og þjóðin Súmerar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Byggðist á áveitubúskap * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Samvinna um að „ræsa fram“ land, safna vatni og veita á land eftir þörfum * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Mörg miðstýrð borgríki í Súmer, hófst 3.500 f.Kr. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Kjarni ríkisins var hofið Ziggúrat * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Prestastétt sin fór með völd/þeókrati/theocraty/guðveldi * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Akkadar/Babýlóníumenn, semískur þjóðflokkur, lögðu Súmer undir sig ca. 2.000 f.Kr; Babýlóníuríkið fyrra * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Frægasti konungurinn: Hammúrabí (1792-1750 f.Kr.) * ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Löggjöf: **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Skráð opinber lög. Réttlát refsins; auga fyrir auga, tönn fyrir tönn <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Fljótsdalamenning 2 <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Egyptaland: * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">„Gjöf Nílar“ * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">1.000 km landræma meðfram Níl * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Árviss flóð * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Einsleit þjóð, mikil eining. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Konungur; Faraó; þýðir stórt hús; var „sonur Guðs“ <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l125 level1 lfo32; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Vegna þess að Egyptar voru ekki mikið að blandast öðrum þjóðum eiga þeir flestir sömu forfeður og líta flestir „eins“ út * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Réttlætið: hver maður á sinn stað * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Stefnt að ódauðleika, dauðadýrkun, stórkostleg minnismerki, píramídar, sálir, múmíur og ** Ba **og ** Ka ** <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l125 level1 lfo32; text-indent: -18pt;"> o ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ba: **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Sálin sem að varð eftir í líkamanum. Egyptar smurðu líkin og vöðvu í múmíur til að varðveita líkamann fyrir sálina <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l125 level1 lfo32; text-indent: -18pt;"> o ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ka: **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Sálin sem yfirgefur líkamann. Þegar fólk var grafið var alltaf höfð „krukka“ við hliðina á líkinu svo að Ka gæti verið þar í * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Bændur og konur bjuggu við betri kjör í Egyptalandi en í Súmer <span style="margin: 0cm 0cm 10pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l16 level1 lfo35; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Kona komst til valda, Hatshepsvít (1490-1470 f.Kr.) ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 1.4 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Tækninýjungar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Málmvinnsla á nýsteinöld; gull og kopar <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l16 level1 lfo35; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Bronsöld hefst ca. 3.000 f.Kr. þegar Súmerar blanda saman tini og kopar <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="margin: 0cm 0cm 10pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l16 level1 lfo35; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Járnöld hefst ca. 1.400 f.Kr. þegar Hittíar hófu að vinna járn <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Stærðfræði veitti hagnýta, tæknilega þekkingu <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l66 level1 lfo37; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Flatarmálsfræði <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l66 level1 lfo37; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Tímatal <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l66 level1 lfo37; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Talan 60 til grundvallar <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l66 level1 lfo37; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hringur 360° <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ca. 3.000 f.Kr.: <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l141 level1 lfo38; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Leirker rennd á hjóli <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l141 level1 lfo38; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hjól undir vagna <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l141 level1 lfo38; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Gler <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l141 level1 lfo38; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Plógur <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ritmál: **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ein mesta uppfinning allra tíma ca. 3.500-3.000 f.Kr. gjörbylti þekkingaöflun og samfélagsháttum. Sögulegur tími hefst <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l108 level1 lfo113; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Valdatæki <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l108 level1 lfo113; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Sókrates var ekki hrifinn af því <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l108 level1 lfo113; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ef menn væru alltaf að styðja sig við ritmál myndi þeir gleyma því sem að þeir lærðu * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Stjörnuspeki á ekkert skylt með vísindum <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Leirtöflur geta endst í þúsundir ára <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Claud Levy Stevens mannfræðingur bjó með frumbyggjum í regnskógum, þar kunni höfðinginn ritmál og það gaf honum vald <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Tjáningarfrelsi ar undantekningin <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ritmál Súmera var eitt það erfiðasta <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l24 level1 lfo114; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Var viðfangsefni sérfræðinga <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Íslendingar nota gríska stafrófið, ca. 30 stafir <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="margin: 0cm 0cm 10pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l24 level1 lfo114; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Kínverska hefur um 10.000 tákn <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Trúarbrögð og goðsögur * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Frumstæð trúarbrögð <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l24 level1 lfo114; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Lífshyggja, náttúran er lifandi, steinar, fjöll, sólin <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l24 level1 lfo114; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Animatismi; andatrú/andismi, álfar í steinum (Íslendingar, Egyptar, Súmerar) * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Seinna þróuðust; <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l110 level1 lfo119; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Fjölgyðistrú (margir guðir) <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l110 level1 lfo119; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Algyðistrú; austurlönd (Indland, hindúismi) <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l110 level1 lfo119; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Búddismi; ekki persónulegur guð, náttúra og guð eru eitt afl <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l110 level1 lfo119; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Eingyðistrú; persónulegur guð * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Stundum er trúin á siðaboðskapar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Í Persaríki kom fram zaraþústradómur á 6.öld f.Kr.; ölfug trúhyggja um gott og illt * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Zaraþústrakviða, 600 f.Kr., er ekki eingyðistrú <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l101 level1 lfo120; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Zaraþústra boðaði trúhyggju; tveir guðir * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ahúrmazda: fulltrúi hins góða, nytjaplöntur og húsdýr eru í hans þjónustu, mönnum ber að styðja hann með ræktun jarðar og dyggða, t.d. sannsögli, trygglyndi, iðjusemi, réttlæti, örlæti og hjálpsemi við fátæka * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ahúman: fulltrúi hins illa, illgresi og meindýr eru í hans þjónustu, eðli hans er spjöll, rangindi, umturnun,eyðing og drápfýsn * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Elsta söngljóð heimsins, Gilgameskviða frá Súmer, ca. 2000 f.Kr. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Konur í Babýlon þurftu einu sinni á sinni ævi að fara og stunda kynlíf með ókunnugum karlmanni <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 1.6 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Blómatími mínóskrar menningar: 2000-1400 f.Kr. ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Litla Asía: **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Tyrkland * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Fyrsta Evrópu-menningin <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Nafnið Evrópa komið frá prinsessunni Evrópu <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Seifur tók Evrópu <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Seifur og Evrópa eignuðust þrjá syni <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Einn þeirra var Mínos sem varð konungur <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Til refsingar þá neyddi Póseidon konu Mínosar til að eignast afkvæmi með nauti <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Afkvæmi nautsins og eiginkonu Mínosar er ** Mínótárus ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hómerskviða: Illíonskviða og Ódysseifskviða <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hera, Aþena og Afródíta kepptu í fegurðarsamkeppni um þrætuepli <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Afródíta sigraði því að hún lofaði dómaranum París, fallegustu konu í heiminum <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Helena fagra var fallegasta kona í heiminum en hún var gift konungi Spörtu <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Síðan var heyjað stríð <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Akkiles drap Hektor <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">París drap Akkiles <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Akkilesarhæll: **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Akkilesi var dýft ofan í dauðafljótið þegar hann var barn en það þurfti að halda einhversstaðar í hann þegar honum var dýft, þ.e. hælinn <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Fyrstu sagnfræðingarnir <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l28 level1 lfo39; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Heródítes (480-425 f.Kr.) <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="margin: 0cm 0cm 10pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l28 level1 lfo39; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Þýkidídes (460-400 f.Kr.) <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 1.7 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> Grískir þjóðarhættir * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Grikkir voru mörg þjóðarbrot * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Indó-evrópskar þjóðir tóku sig upp frá upprunalegum heimkynnum sínum við Svartahaf og Kaspíhaf ca. 2000 f.kr. og leituðu vestur í Evrópu og suður til Indlands (Þaðan kemur nafnið Indó -> Indland) * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Aldear (hinir fyrstu til að mæla á grískri tungu), Jínar og síðar hinir myrku Dórar, allir mæltu á grískri og settust að á Grikklandi * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Barbora – dulkóði, sá sem að talar ekki grísku * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Grikkir kölluðu landið sitt Hellas (komið úr latínu) * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">1200-800 f.Kr. voru hinar myrku aldir í sögu Grikklands * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">800-500 f.Kr. voru nokkur hundruð borgríki sem að Grikkir kölluðu Pólis * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Mismunandi stjórnarform <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">T.d.  <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l56 level2 lfo2; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Monarchi – Konungsveldi <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l56 level2 lfo2; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Oligarkía – Fámennaveldi (rússnenskt stjórnarkerfi í dag) <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l56 level2 lfo2; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Aristókratía – Aðalveldi <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l56 level2 lfo2; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Timukratía – Auðveldi * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">750-550 f.Kr. Nýlenduskeið – (bestu ræktunarlöndin voru norðan við Svartahaf) <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Með því að stofna lítil borgríki/nýlendur allstaðar í kringum Miðjarpahaf breiddist grísk tunga og menning um Evrópu * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Fyrst landbúnaðarnýlendur, síðar verslunarnýlendur * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Þetta var svar Grikkja við hráefnisskorti * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">650 f.Kr. Gríðarmikil breyting varð á verslun og viðskiptum <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l32 level1 lfo4; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Myntin var fundin upp í Lydíu * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ný hertækni var notuð. Breiðfylking/falangs sem barðist sem ein heild með spjótum og sverðum. Miklu fleiri almennir borgarar gátu gengið í herinn og fengu með því borgaraleg réttindi <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l32 level1 lfo4; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Konur voru ekki með borgaraleg réttindi * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ein langmesta uppfinning Forngrikkja -> Lýðræði/demokratier/democrati * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Aþena var ca. 2300 km2, í henni bjuggu um 300.000 manns, þar af ½ almennir borgarar og fjölskyldur, í henni voru 100.000 þrælar, 40.000-50.000 útlendingar (voru ekki frjálsir borgarar) * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Pedogomar – þrælar sem að fylgdu börnum * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Frjálsir karlar með stjórnmálaleg réttindi voru á milli 40.000 og 50.000 * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Stjórnkerfi; Þjóðfundir/ekklesía, haldnir ca. vikulega á ** agora ** <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l32 level1 lfo4; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Allir borgarar máttu mæta en en oftast komu ca. 4.000-6.000 manns <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l32 level1 lfo4; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ef að eitthvað mikilbægt var um að ræða mættu mikið, mikið fleiri <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l32 level1 lfo4; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Beint löggjafarvald og að hluta dómsgjafarvald * ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Agora ** à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Aðaltorgið í Aþenu * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Akrópólis à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Hof * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Borgir byggðust oft í kringum hæðir * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Aþena 650-500 f.Kr. Herstjórnartímabil/Tyranni <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l32 level1 lfo4; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Drakon: Skipti miklu máli fyrir Aþenu, hann lét skrásetja lög Aþenu 621 f.Kr., þetta voru mjög ströng lög <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l32 level1 lfo4; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Þessi lög eru sumstaðar enn í gildi í dag og eru kölluð Drakónísk * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Sólon (ekki heimspekingur heldur vitringur og spekingur) var kaupmaður og leiðtogi Aþeninga 594 f.Kr. Hans umbætur voru að hann leysti bændur úr skuldaánauð og skipti mönnum í stéttir út frá efnahag * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Vald miðaðist ekki lengur við eignir eins og áður heldur var eins konar efnahagslágmark, þ.e. menn þurftu að eiga eitthvað ákveðið magn af eignum til að   <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">geta komist til valda. <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l50 level1 lfo7; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Aðeins fólk sem að var í ríku stéttinni gátu komist til valda * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Refsing ríkisins kom í stað blóðhefndar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Kleisþenes kom á lýðræði ca. 500 f.Kr. <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l50 level1 lfo7; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Allir frjálsir karlmenn fengu borgararéttindi og þar með sömu lagaréttindi í öll embætti (nema embætti 10 herstjóra). Valið var með hlutkesti í embætti til eins árs. Þetta jók vald þjóðarinnar. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Períkles (ca. 500-425) Hann var æðsti herstjóri/strategos autokratos í 30 ár <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l50 level1 lfo7; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">460-430 f.Kr. öld Períklesar eða Gullöld Aþenu * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Períkles tryggði einni laun fyrir embættisstörf og þannig tryggði hann þáttöku lágstéttanna í stjórnmálum * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Allir þegnar urðu að geta tekið þátt í lýðræðinu <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l50 level1 lfo7; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Konur, útlendingar, þrælar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Aþeningar litu niður á menn sem að höfðu ekki áhuga á stjórnmálum * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Aspasía var eiginkona Períklesar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Stjórnkerfið: Þjóðfundur/ekklesía <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l50 level1 lfo7; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Haldnir vikulega á Agora. Allir borgarar máttu mæta og oftast komu um 4000-6000 manns. Ef eitthvað mikilvægt var í gangi mættu miklu fleiri. Þegnarnir höfðu beint löggjafarvald og að hluta til beint dómsvald vegna þess að þegnarnir voru sjálfir að stjórna en kusu ekki fólk til að taka ákvarðanir fyrir þá <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Það var líka valið með hlutkesti í 500 manna þjóðarráð/boule (sem fór með framkvæmdaval) og þjóðardómstóla (líka með hlutkesti). <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Á þjóðfundi var kosinn herstjóri <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Leirtöfludómur; minnst 6.000 manns rituðu nafn manns sem talið var að ógnaði lýðræðinu, ef hann var skrifaður 6.000 sinnum niður á leirtöfluna; <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l50 level1 lfo7; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Maðurinn var sendur í 10 ára útlegð án þess þó að missa eignir eða ætru <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Aþenskt lýðræði var beint lýðræði <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ísland er með óbeint lýðræði þar sem að við kjósum fólk til að taka ákvarðanir fyrir okkur <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Þjóðaratkvæðargreiðslur à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> beint lýðræði <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Í Aþenu; fólk varð að vera meðvitað um samfélagið sitt og hafa áhuga á samfélaginu <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Heterur (sbr. Geishur); til yndis og ánægju (lúxusmellur) <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Vændiskonur; kynlíf <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Eiginkonur; hugsa um heimilið og ala börn (helst stráka) <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Sparta * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hernaðarmaskína * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Aðalkeppinautur Aþenu * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Lentu oft í stríðum og deilum * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Tveir konungar, 30 manna öldungaráð, þjóðfunir og 5 efírar (framkvæmdavald) * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Jafnræði meðal borgara * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Drengir voru teknir 7 ára gamlir og aldir upp af ríkinu * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ef að nýfædd börn sýndu veikleikamerki var þeim fargað * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Drengir áttu að vera sterkir * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ef að hjónaband var barnlaust átti konan að stunda kynlíf með einhverjum öðrum til að hún yrði ólétt * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Konur máttu eiga eignir og höfðu erfðarétt ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 1.8 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Goðaheimur Grikkja * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Elsta heildarverkið um sköpun veraldar à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Þeógónía, söguljóð Hesíódósíar frá Boetíu ca. 700 f.Kr. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Í upphafi var Kaos (gapandi tóm), Gaia og Eros * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Gaia fæddi af sé Úranus (himinblámann) sem gaf móður sinni 12 Títana m.a. Krónos (tímann) * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Krónos gelti föður sinn og gleypti börn sín nema ekki Seif * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hann var hræddur um að börnin tæku völdin af honum <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Goðin; * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Seifur; æðstur hinna tólf Ólympusguða * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Atlas; heldur upp himninum (er með hann á herðum sér) * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Póseidon; sjávargoðinn, er með þrífork * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Afródíta; ástargyðja er með hina forboðnu rós, við og dúfu * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hefaistos; er með hamar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Aþena; hernaðargyðja, er með uglu * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Mínerva; hin rómverska Aþena * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Pípia; Svaraði (með vitleysu) spurningum í hofi í Delfí, sat á þrífættum stól yfir gufu og gufa kom upp, þetta var aðaltekjulindin fyrir hofið * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Á veggjum hofsins stóð „þekktu sjálfa þig“ og „ekkert í óhófi“ * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Bakkus; goð gleði og víns, var tilbeðinn af Bakkynjum. Þau drápu dýr og átu * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Lifrin er aðsetur girndarinnar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Pandóra fékk box sem að ekki mátti opna en hún gerði það og út út því kom allt hið slæma, vonin var á botninum * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ödipus; var boðinn út því að óttast var að hann dræpi föður sinn * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ares; goð óðu bardaganna, Afródíta hélt framhjá með honum ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 1.9 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Grísk heimspeki ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Þales **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">(625-545)** ; ** * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Faðir heimspeki og fræðilegra vísinda. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hann var frá Míretosí, Jóníu * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">28.maí 585 spáði hann fyrir um tunglmyrkva * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hann var fyrstur til að sanna reglu * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hann trúði að allt væri gert úr atómum * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Þales sagði að frumefnið væri vatn <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Frumefnakenning, 4 efni; * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Frumefnið er ekki 1 heldur 4 * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Eldur, vatn, jörð, loft * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ástin bindur saman ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hippókrates **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">(460 f.Kr.)** ; ** * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Faðir læknisfræðinnar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">„Vita brais, ars longu.“ Lífið er stutt, listin löng * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Lífið er stutt; læknisfræði * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Listin er löng; list mannlegra samskipta <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Sófistar; Stefnubreyting á 5.öld f.Kr. í Aþenu <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Fyrirmyndarríki ** Platóns; ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hluti sálar Dyggð Stétt ríkis <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Höfuð (skynsemi) Viska Stjórnandi <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Hjarta (skap) Hugrekki Varðmenn <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Kviðarhol (girnd) Hófsemi Framleiðendur * ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Platón **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">(427-347)** ; ** * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Risi í sögu heimspekinnar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Dýrkaði stærðfræði * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Börnin à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> kynsvall à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> hellingur af börnum à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> alin upp af framleiðendum à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> alin upp af ríkinu à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> skóli til 20 ára aldurs à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> próf à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> sumir urðu framleiðendur (þeir sem féllu) hinir héldu áfram í 10 ár í skóla à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> annað próf à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> sama útilokunaraðferð à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> 5 ár í viðbót í skóla à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> 35 ára koma út í samfélagið à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> læra stjórnun * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Fjórða höfuðdyggðin er réttlæti * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Samræmi dyggðanna undir stjórn skynseminnar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Platón stofnaði Akademíu, fyrsti langlífasti háskólinn, fyrirmynd allra annarra háskóla: 388 f.Kr.-529 e.Kr. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Akademían var lögð niður af Jústaníunsi keisari í Konstantínópel * ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Demókrítos **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> (460-370); Frumeindakenningin; „Ekkert er til nema frumeindir/atóm og hið tómar er fullkomin efnishyggja“ (materialismi) * ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Aristóteles: **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> nemandi Platós * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hann fór frá Aþenu því að hann fékk ekki skólameistarastarfið í Akademíunni. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hann stofnaði sjálfur skóla og varð einkakennari Alexanders mikla * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Mótaði vísindin næstu 2000 árin * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hann var fyrstur til að gera margt * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Trúði ekki á** frummyndakenninguna ** * ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Sókrates **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">(470-399)** ; ** <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l50 level1 lfo7; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Lítill, ljótur, feitur, útstæð eyru, kartöflunef <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l50 level1 lfo7; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Fyrsti raunverulegi siðfræðingurinn <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l50 level1 lfo7; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Lagði stund á samræðulist <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l50 level1 lfo7; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Kennsluaðferð hans var spurningar og svör <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l50 level1 lfo7; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">„Ég veit það eitt, að ég veit ekki neitt“ <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l50 level1 lfo7; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Samræður hans voru oft samræður í átt til þekkingar <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l50 level1 lfo7; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hann var á móti ritmálinu, taldi að það gerði menn heimska <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l50 level1 lfo7; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Sókrates var aðalpersóna rita Platóns <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l50 level1 lfo7; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Til eru algild viðmið um rétta og ranga breytni <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l50 level1 lfo7; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Sókrates spyr spurninga, spyr Sófískt <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l50 level1 lfo7; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Sókrates hæddist að dómstólnum <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l50 level1 lfo7; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Fékk að velja „góða“ refsingu, drakk eitur * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Dyggð er: <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l50 level1 lfo7; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Eftirsóknarverður eigineiki í fari manna sem ekki er meðfæddur <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l50 level1 lfo7; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hinn gullni meðalvegur milli tveggja öfga <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l50 level1 lfo7; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hvatir og skynsemi skerast <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l50 level1 lfo7; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Mótmæli à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> tilfinningarök <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l50 level1 lfo7; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Það getur verið skynsamlegt að reiðast réttum aðila á réttum tíma <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l50 level1 lfo7; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hamingja à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> hið eina sanna afl dyggðlegs lífs * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Maðurinn er félagsvera * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Maðurinn fæðist með sálina sem hvítt blað * ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Díógenes; **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l36 level1 lfo138; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Var í tunnu <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l21 level1 lfo137; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Bjó í Kórinthu en ** ekki ** Aþenu <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l21 level1 lfo137; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Bað alexander mikla að færasig frá sólinni * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hvað er réttlæti og ranglæti? Vandamál í heimspeki ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Frummyndakenningin; **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Öll fyrirbæri hlutveruleikans eiga sér frummyndir (Íderur, Ædos), „The theory ideas.“ Frummyndir eru eilífar, óbreytanlega, andlegar, óhlutbundnar (abstrakt), fegurri, sannarri og betri en ófullkomnar eftirmyndirnar Tvíhyggja/ dualisur; * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">A: Frummynd, reynd, skynsemi, sál, andi * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">B: Fyrirbæri, sýnd, skynja, líkami, efni <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">A er alltaf raunverulegri, hefur meiri tilvist og er betra en B   * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Þekkingaþrá; erótísk; ástarþrá eftir þekkingu ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 1.10 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Listir og leikir * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">„Trú og goðsagnir eru ein leið til að njóta lífsins“ NEI * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">„Heimspeki er ein leið til að njóta lífsins“ NEI * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Of mikil heimspeki à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> þunglyndi * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Nautn er fólgin í listum * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hlutverk raunveruleikans à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> hreinsun sálar; Aristóteles * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Listin stefndi að „harmoníu“, samræmi, réttum hlutföllum milli hluta og heildar og hreyfingu, sjónlegri blekkingu eða svolítið ósamræmi * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Gólfin er höfð aðeins hærri í miðjunni en við veggi * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Súlur „sveigjast“ aðeins út í miðjunni * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Sjónræn byggingarlist, byggingar virka léttari * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Harpa, tónlistarhúsið (gler, skálínur) à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> létt * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hof (dökkt, „tunnulaga“) à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> þungt * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Gullinsnið; hlutfall milli lengdar og breiddar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Feidías var myndhöggvari Grikkja * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Meyjarhof 432 f.Kr. <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l50 level1 lfo7; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Meyjarhofinu var síðan breytt í kristna kirkju og styttan af Aþenu var felld <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l50 level1 lfo7; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Kirkjunni var síðan breytt í Mosku ca.1801-1803 * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Fagurbókmenntir voru í bundnu máli * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Lyrík (lyrical) – ljóðrænn skáldskapur * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Dramatík (dramatic) – leikvitund * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Saffó frá Lesbos- naut mikillar virðingar <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l158 level1 lfo132; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Lesbos à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Lesbía (skrautlegt ástarlíf Saffó) * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Leiklist varð til ca. 500 f.Kr. og blómstraði á 5.öld f.Kr. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Tragedia – harmleikur; Æskilos, Sofókles, Evrípídes * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Leikræn athöfn; kór og leikarar skiptust á á svæði sem að hét orchestra, miðjan í hverju leikhúsi * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Theadon- áhorfendasvæði * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Skene/Sena-atriði * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Konur léku ekki (aumingjalegir menn léku konur í leikritum) * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Kómedía (comedy)- gamanleikur * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Aristófanes skrifaði t.d. Lýsiströtu * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hypris-ofdramb * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Nemesis-hefndin * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ólympíuleikarnir voru fyrst haldnir 796 f.Kr. <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l158 level1 lfo132; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Tímatalið miðað við þann atburð <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l158 level1 lfo132; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Kristnir bönnuðu Ólympíuleikana 3.öld e.Kr. <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l158 level1 lfo132; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Konur máttu ekki koma <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l158 level1 lfo132; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Spretthlaup voru vinsælust <span style="margin: 0cm 0cm 10pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l158 level1 lfo132; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">1896 voru þeir endurvaknir ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 1.11 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Alexander mikli og hellenisminn * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Persastríðin: ca. 490-480 f.Kr. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Darkos Persakonungur tapaði við borgina Maraþon 496 f.Kr. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Xeres (Grikki) Persakonungur tapaði við eyjuna Salamis 480 f.Kr. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Thermopyle: Langaskarð * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Leónídas var með 5.000 hermenn; Aþena var með stóran flota <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l31 level1 lfo45; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Leónídas var „ódrepandi“ <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l31 level1 lfo45; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Komið var aftan að þeim <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l31 level1 lfo45; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">300 Spartverjar urðu eftir <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l31 level1 lfo45; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Fjöldi Persa var svo mikill að örvar þeirra skyggðu á sólina <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l31 level1 lfo45; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Þeir börðust í skugga * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Persar eyðilögðu Akrópólis í bruna * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Aþeningar þekktu höfin vel, þeir voru miklir sæfarar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ca. 479 f.Kr. var endanlegur ósigur Persa * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">300.000 Persar fóru inn í Grikkland, 35.000 menn komu á móti * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Sameinaðir Grikkir sigruðu Persneska heimsveldið * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Gullöld Aþenu hófst í kjölfarið <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Sjóborgarsambandið var stofnað undir forystu Aþeninga sem kúguðu og skattpíndu önnur borgríki sambandsins (höfuðstöðvarnar voru í Delos) * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Fjárhirsla Aþena var notuð til að byggja upp Aþenu à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Gullöld Aþenu * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Pelópskagastríðið 431-404 f.Kr. á milli Aþenu og Spörtu <span style="margin: 0cm 0cm 10pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l147 level1 lfo47; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Aþena tapaði <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Filippus Makedóníukonungur var við völd 359-336 f.Kr. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Sameinaði Grikki * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Stjórnaði Grikklandi * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Fór í herför gegn Persum * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hann lagði undir sig Grikkland 338 f.Kr. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hann átti 7 konur * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hann útnefndi son sinn Alexander mikla arftaka sinn * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Filippus var myrtur og Alexander tók við þegar hann var 20 ára ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Alexander mikli **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">fæddist 356 f.Kr. og lést 323 f.Kr. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Tók við ríki föður síns 336 f.Kr. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ríkti í 13 ár * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Kom á fót heimsveldi * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Einn mesti hersnillingur sögunnar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hann dáði gríska menningu, Aristóteles kenndi honum * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hann hafði skipulag, aga og stjórnun * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Alexander fór til Egyptalands til að tryggja landsvæði við sjó (Miðjarðarhafið) * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Alexander fór líka til Makedóníu og Sýrlands ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hellenismi: **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Grísk menningaráhrif í mið-Austurlöndum 321-221 f.Kr. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Menning heimsborgarans/kosmopolitan * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Fjölmenning * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Einstaklingshyggja * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Heimspeki: Epikúrismi og stjörnuspeki * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hamingja og velferð einstaklingsins í fargrunni ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Stóísk ró: **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> taka því sem höndum ber með jafnaðargeði <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Alexandría við Nílarósa varð höfuðsetur ** hellenismans **(Egyptaland), hin nýja höfuðborg * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Þar voru söfn, bókasafn og vísindasetur * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Þar setti Aristóteles fram sólmiðjukenninguna * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Þar var Evklíð með flatarmálsfræðina <span style="margin: 0cm 0cm 10pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l147 level1 lfo47; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Sennilega lífseigasta kennslubók í heimi <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Rómverjar fengu sína grísku menningu úr ** hellenismanum ** ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 1.12 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Rómaveldi verður til * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Mið-Ítalía: Sabínar, Etrúrar, Kampanúar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Suður-Ítalía: Grikkir * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Heimildir um Etrúra: Fornleifar og grafhýsi * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Latverjar, Sabínar og Etrúrar mynduðu þjóð à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Rómverjar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Afsögn Rómverja: bræðurnir Rómúlus og Remus stofnsettu Rómaborg á 7 hæðum við Tíber árið 753 f.o.t. (fyrir okkar tíma) * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Latína (frá Latverjum) var heimsmál á stórveldistíma Rómverja. Náði að lifa svona lengi þar sem hún var samskipta tungumál kirkjunnar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Lýðveldistíminn í Róm 508-31 f.Kr. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Patresíar: Voldugasta og ríkustu ættirnar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Plebeiar: Lágstéttin. Herskylda og atkvæðisréttur, allsherjarþingi * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Embættismenn á lýðveldistíma (allir úr stétt Patrísea fyrst í stað) <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l64 level1 lfo41; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Kvestorar, gjalkerar (heiti gjaldkeri MR), 30 ára lágmarksaldur <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l64 level1 lfo41; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Tribúnar, alþýðuforingjar, 33 ára lágmarksaldur <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l64 level1 lfo41; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Edíler, lögreglu-, slökkviliðs- og skemmtanastjóri, 36 ára lágmarksaldur, 1 ár í senn <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l64 level1 lfo41; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Pretórar, herstjórar og dómarar, 39 ára lágmarksaldur, 2 ár í senn <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l64 level1 lfo41; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Konsúlar, ræðismenn, 42 ára lágmarksaldur <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l64 level1 lfo41; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Censorar, prófdómari, sá um skattamál og skipan í öldungaráð, 45 ára lágmarksaldur * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ca. 250 f.Kr. höfðu Rómverjar lagt undir sig mið- og suðurhluta Ítalíu og ert íbúana að ** bandamönnum ** sínum: herskylda en engir herir * ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Stjórnviska: **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">/divide et impera/að deila og drottna ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 1.13 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Rómaveldi á lýðveldistíma * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Púnverjar: Karþagóbúar, afkomendur Fönika * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Púnversku stríðin: <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l126 level1 lfo44; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Fyrsta à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> 264-241. Barist um Sikiley. Rómverjar sigruðu og Sikiley varð fyrsta ** skattland **Rómverja <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l126 level1 lfo44; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Íbúarnir greiddu skatt en það var engin herskylda (Korsíka, Sardinía, Norður-Ítalía). <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l126 level1 lfo44; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Annað à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> 218-201. Hannibal fer yfir Alpana. Stærsti ósigur Rómverja við Cannes, 500.000 manns * ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Cato **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">gamli; endaði allar ræður á „praeterea censeo Carthaginem esse deledam“- Auk þess legg ég til að Karþagóborg verði lögð í eyði * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">149-146 f.Kr. – Karþagó eytt à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Skattlandið Afríka (nafnið kemur úr rómverskri sögu) * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Heimsvaldastefna/ imperialisme; útþenslustefna og stríð af þörf fyrir ný áhrifasvæði, verslana- og stríðsgróða * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Imperium Romanum- rómverska heimsvaldið * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Landvinningar Rómverja à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> ódýrt innflutt korn, ódýrt vinnuafl (þrælar) à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> smábændur flosnuðu upp og gósseigendur framleiddu aðrar vörur s.s. fíkjur, vínþrúgur og ólívur à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> fjölmenn öreigastétt í Róm à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> skjólstæðingasamband * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Klíentar (clients)- skjólstæðingar- patrónur * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Atkvæði voru seld til að koamst til frama * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Gracemusar-bræður; umbótasinnar á 2.öld * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hætta vegna innrása germana à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> allir rómverskir borgarar teknir í herinn (án tillits til landeignar) à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> herinn varð sjálfstætt afl, þar sem málinn og herfangið skipti meira máli en landið eða ættjörðin * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Maríus 110 f.Kr. borgaði hermönnum laun og vildi koma á umbótum í Róm * ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Súlla; **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> einn grimmasti Rómverji sem um getur <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l124 level1 lfo157; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Stjórnaði öllu með ofbeldi <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l124 level1 lfo157; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ef hann vildi láta drepa einhvern hengdi hann upp lista með nöfnum þeirra og borgaði svo með eigum hins myrta fyrir morðið á sjálfum sér * ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Gains Júlíus Sesar/Caesar **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">(100-44 f.Kr.)** ; ** frægasti Rómverji allra tíma <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l26 level1 lfo159; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Var kvestor (gjaldkeri), edíll (skemmtanastjóri), skattlandsstjóri, konsúll, landstjóri í Gallíu, herforingi og diktator (alræðismaður) <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l26 level1 lfo159; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Caesar var maður alla kvenna og kona allra manna <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l26 level1 lfo159; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Náði fram miklum umbótum í Róm <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l26 level1 lfo159; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">„Teningunum er kastað“/ „Ale iacta est“ sagði Sesa og hélt með her sinn yfir Ríkíkonfljót (Norður-Ítalíu) <span style="margin: 0cm 0cm 10pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l26 level1 lfo159; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Sesar var myrtur (15.mars 44 f.Kr.). Hann var stunginn með hníf. „Et tu Brute“, „Og þú Brútus“ (það að Brútus var líka með í samsærinu geng honum) ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 1.14 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Rómaveldi á keisaratíma ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Oktaníus; ** * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Frændi og kjörsonur Sesars (ömmubróðir hans) (63 f.Kr.-14 e.Kr.) * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hann sigraði Antoníus við Aktíu á Grikklandi 31 f.Kr. og gerðist einræðisherra, Ágústínus Sesar (Biblían), ** Ágústínus keisari ** ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ágústínus keisari; ** * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Merkur heimspekingur <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Honum fannst: <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l12 level1 lfo63; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Skírlífi best <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l12 level1 lfo63; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Kynlíf einungis til að fjölga sér var það næstbesta í stöðunni <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l12 level1 lfo63; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Kynlíf utan hjónabands var synd <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Lýðveldistíma lauk og keisaratímabil tók við <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ágústínus endurskipulagði Rómaveldi <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ágústínus à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Miðstýrt embættismanna kerfi, opinberir launaðir embættismenn (samræmdu skatta) <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Vann gegn spillingu, endurskipulagði herinn, bætti samgöngur <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Friður og hagsæld (afstæður friður) <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Pax Romana/Rómar friður (31 f.Kr,-180 e.Kr.) <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Neró; **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">klikkaður, fannst mennskar þjáningar fyndnar <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l104 level1 lfo148; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">„ <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Veröldin missir mikinn listamann í mér“, síðustu orð Neró (drakk eitur) <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">„Brauð og leikar“- það sem þurfti fyrir lágstéttafólk <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Grísk leikrit (harmleikir) og rómverks leikrit (gamanleikir) <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l34 level1 lfo151; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Stundum voru þrælar fengnir í hlutverk og voru þá drepnir í raun á sviðinu (bara í Róm) <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">„ <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ave Caesar Morituri te salutant“- Heill þér Sesar, þeir sem að eiga að deyja heilsa þér <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="margin: 0cm 0cm 10pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l34 level1 lfo151; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Skylmingarþrælar sögðu þetta alltaf við Sesar <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hnignun og fall Rómaveldis * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ytri þrýstingur frá innrásarþjóðum * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Innri veikleikar ríkisins (bls.69) * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Eftir að hafa lagt undir sig helling af löndum * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Konstantínus keisari; <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l34 level1 lfo151; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Flutti höfuðborg ríkisins til Býsans sem hann skýrði síðar Konstantínópel <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l34 level1 lfo151; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Á íslensku hét hún Mikligarður en heitir í dag Istanbúl og er í Tyrklandi (330 e.Kr.) * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Klofningur í Austurrómversa ríkið og Vesturrómverska ríkið 395 e.Kr. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Vestgotar rændu og rupluðu Róm 410 e.Kr. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Fall Rómaveldis (vesturrómverska) __476 e.Kr.__, fornöld lýkur, miðaldir hefjast
 * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Inngangur **

* <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Kona tákn holds, karl tákn anda <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Blygðun og skömm kom með syndafallinu <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Adam er fyrsti syndarinn samkvæmt kristni <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Neró var fyrsti maðurinn til að ofsækja kristna menn * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Konstantínus keisari leyfði kristni árið 313 * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Papa à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> pabbi à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> páfi * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Þeódósíus keisari gerði kristni að ríkistrú 392 * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Kristur var ekki fæddur árið 0 <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l13 level1 lfo65; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Sennilega 3 eða 4 f.Kr. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Páfakirkjan varð arftaki Rómaveldis á menningarsviðinu * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">1.700 f.Kr. við Gulá í Kína varð til stöðugasta menningarríki í heimi <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l13 level1 lfo65; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Kínamúrinn <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l13 level1 lfo65; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Samhengi í menningu Kína er rosalegt * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Annars vegar grísk-rómversk menning og hins vegar menning sem að menning okkar er úr * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ás à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Asía * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hólavallaskóli à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> versti skóli Íslandssögur * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Mikið af orðum í íslensku er komið úr grísku à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> sjá bls.80 <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Merkasta framlag Rómverja til heimsmenningarinnar; ** Rómarréttur: ** * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Óhlutdrægni dómara * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Réttur ákærða til að standa augliti til auglitis við ákærendur sína * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Áhersla á sönnunargögn * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Tillit til hvata að baki verknaðar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ákærði er saklaus er sekt er sönnuð <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l35 level1 lfo70; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Grundvallarréttarregla í réttarríkjum * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Bann við pyntingum * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Kaupmönnum voru tryggð vernd og réttindi * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Gerð voru hlé eftir orrustur (Rómverjar) <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l35 level1 lfo70; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Særðir teknir <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l35 level1 lfo70; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Dánir grafnir * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 1.15 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Heimsveldi smábæjarmanns frá Galíleu * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Jesú Kristur * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Eingyðistrú og sú trú að rétt breytni tryggði eilíft líf hjá Guði er komin frá gyðingum * ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Diasphora: **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Tvístrun gyðinga um heimsbyggðina hófst ca.350 e.Kr. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Gyðingar; guðs útvalda þjóð * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">6.000 þrælar voru krossfestir meðfram vegum í Róm til að stöðva þrælauppreisnina * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Jesú talaði arabísku ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 2.1 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Ármiðaldir: Upphaf kristinnar Evrópu * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Þjóðflutningstími 375-500: Germanskar þjóðir fóru á flakk (m.a. á flótta undan Húnunum): Vestgotar, Vandalir, Austgotar, Langberðar, Frankar, Englar, Saxar og Jötnar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Frumbyggjar hörfuðu: Kettar, Baskar og Samar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ríki Franka var öflugast og þeirra mesti konungur var Karl mikli eða Karla-Magnús ca. 800 * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ágústínus kirkjufaðir (354-430): Mótaði kenningar kirkjunnar um söguskoðun, fyrirhugun, erfðasynd, frelsi og háð. „Kristnaði“ Platón ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 2.3 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Býsansríkið 395-1453 <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Jústaníus keisari (527-565). Helstu afrek: * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Landvinningar; Corpus Juris Civilis * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Rómarréttur; Hagia Sofia/ Kirkja heilagrar visku/ Ægisif; lokaði akademiu Platóns 529 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Væringjar: **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> norrænir víkingar á mála hjá keisaranum. Rétttrúnaðarkirkjan/ Orthodox kirkjan/ Grísk-kaþólska kirkjan: Grikkir, Serbar, Búlgarar, Rússar, Kyrrillískt letur. Patríarkinn í Býsans yfirmaður allra safnaða * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Aðskilnaður austur- og vesturkirkju 1054 * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Endalok Austurrómverska ríkisins/ Býsansríkisins. Tyrkir hertóku Konstantínópel 1453. Borgin heitir nú Istanbúl * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Það tók bara 5 ár að byggja Hagia Sofia * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hagia Sofia var lýst upp með 10.000 ljósum * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Býsans/Konstantínópel/Mikligarður/Istanbúl * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Væringjar silgdu eftir varnaleiðumkomu * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Menn úr Vestur-Evrópu til Konstantínópel, rændu, myrtu og nauðguðu stanslaust í 3 daga. Borgin náði aldrei að jafna sig * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Býsansríki myndar brú á milli fornaldar og nýaldar ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 2.4 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Íslam og múslimar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Frá 630-700 breiddust ný trúarbrögð, Íslam, út um allt austanvert og sunnanvert Miðjarðarhaf * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Íslam eru yngstu trúarbrögðin * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Íslam á rætur að rekja til kristindóms * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Múhameð (570-632) spámaður frá Mekka. <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l78 level1 lfo55; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Árið 610 fær hann opinberun frá Gabríel erkiengli * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Orðið Kóran merkir upplestur. Kóraninum er skipt í 114 kafla eða súlur, raðað eftir lengd * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Í Kóraninum er að finna orð Allah sem opinberuðust Múhameð fyrir milligöngu Gabríels * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Allah er hinn eini alvaldur, skaparinn og dómarinn. Hann er strangur en einnig miskunnsamur og náðarríkur * ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hijra **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">: Rof eða flóttinn frá Mekka til Medína 15.júlí 622. Við þennan atburð miða múslimar tímatal sitt (árið er 354 dagar) * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Helstu trúarbrögð heimsins: <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l78 level1 lfo55; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Kristni 2.1 milljarðar <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l78 level1 lfo55; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Íslam 1.4 milljarðar <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l78 level1 lfo55; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Trúlausir 1.1 milljarðar <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l78 level1 lfo55; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hindú 0.9 milljarðar <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l78 level1 lfo55; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Kínversk trúarbrögð 0.4 milljarðar <span style="margin: 0cm 0cm 10pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l78 level1 lfo55; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Búddismi 0.4 milljarðar <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Fimm stoðir eða frumskyldur Íslams * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Trúarjátningin (al-kalima): Enginn er guð nema Allah og Múhameð er spámaður hans. Skal segjast á arabísku * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Bænin (salat): Hver múslimi skal biðjast fyrir 5 sinnum á dag og snú sér í átt til Mekka. Áður skal hreinsa andlit, hendur og fætur * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ölmusan (sakat): Sérhver aflögufær múslimi skal greiða tiltekið hlutfall af tekjum (oft 2.5%) til fátækra. Ölmusan hreinsar hjarta gefandans ef eigingirnd og græðgi og þiggjandans af öfund og hatri gagnvart þeim ríku. Hún skapar gæsku og velvild * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Fastan (saún): Í ramadan, 9 mánuði ársins fasta réttrúaðir múslimar og stunda ekki kynmök frá sólarupprás til sólarlags. Fastan á að aga og hreinsa líkama og sál, veita skilning á kjörum þeirra sem líða skort og kenna fólki að meta gildi matar og drykkjar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Pílagrímsförin (hadsj): Hver múslimi á að fara í pílagrímsför til Mekka einu sinni á ævinni, svo fremi sem hann hafi efni á því. Margir safna alla ævi. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Tvær meginstefnu Íslams eru súnna og shía * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Klofningurinn á rætur að rekja til deilna um eftirmenn Múhameðs, kalífa * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Um 85% múslima eru súnnítar en um 15% shítar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Shítar trúa á útvalinn staðgengil Múhameðs, ímam. Ali var fyrstu slíkur * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Framrás múslima í Vestur-Evrópu var stöðvuð af Frökkum við Poitiers í Suður-Frakklandi árið 732 * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Jihad; heilagt stríð, háð með orðum eða sverði * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Eftirmenn Múhameðs voru kafítar. Kafítaríki var stórveldi, miðstöð þess var fyrst í Mekka en síðar í Damaskus 661-762 f.Kr., svo í Bagdad 762-258. næst í Kairó 1258-1517, og síðast Istanbúl 1517-1922 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 2.5 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Víkingaöld og fundur Íslands * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Fernskonar víkingaferðir <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l39 level1 lfo60; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Sjórán og strandhögg <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l39 level1 lfo60; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Landvinningaferðir <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l39 level1 lfo60; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Verslunarferðir <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l39 level1 lfo60; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Landnámsferðir * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Pýþeas frá Messalín( Marseille) ca.300 f.Kr. sagði hann frá Ultima Thule, nyrstu eyju heimsins sem að var 6 daga siglingu norður af Bretlandi <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Landnáma (Landnámabók) * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Íslenskt sögurit sem segir frá landnámi Íslands * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Elsta handritið glataðist * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Skrifuð 230 árum eftir að landnám hófst * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Þurftu að muna * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Elsta bókin er Sturlungabók * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Landnáma telur nöfn á um 400 mönnum sem að komu til Íslands * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Gerðu ekki jafn mikinn greinarmun á skáldskap og raunveruleika <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l17 level1 lfo103; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">T.d. var talað um dreka sem flugu um loftin <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Naddoddur <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l17 level1 lfo103; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Kallaði Ísland Snæland * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Garðar Svavarsson <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l17 level1 lfo103; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Kallaði Ísland Garðarshólmur <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l17 level1 lfo103; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Skógur var þá milli fjalls og fjöru * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Náttfari <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l97 level1 lfo105; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Steig fyrstur á Ísland (landnám) <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l97 level1 lfo105; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Var ekki skipuleggjandi ferðarinnar svo að hann er ekki kallaður fyrsti landnámsmaðurinn * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Flóki Vilgerðarson <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l7 level1 lfo106; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hrafnar vísuðu honum veginn til lands <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l7 level1 lfo106; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Kom með nafngiftina Ísland * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ingólfur <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l79 level1 lfo107; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Arnason eða Björgúlfsson <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l79 level1 lfo107; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Helga systir Ingólfs var heitin Hjörleifi en það var annar maður sem að vildi fá hana. Ingólfur og Hjörleifur drápu þann mann <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l79 level1 lfo107; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hallveig Þórðardóttir, eiginkona Ingólfs * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">874, hið opinbera landnámsár * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hjörleifur <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l98 level1 lfo108; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Settist að á Hjörleifsstöðum <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l98 level1 lfo108; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Var drepinn af þrælum sínum * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Vestmannaeyjar à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Vestmennskir (írskir) þrælar voru drepnir þar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ari fróði Þorgilsson (1068-1148) ritaði „Íslendingabók“ á árunum 1122-1133 <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l90 level1 lfo110; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">„En hvatki er missagt er í fræðum þessum __þá er skylt að hafa það heldur er sannara reynist__.“ * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Teitur í Haukadal à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Ísleifur biskup à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Gissur hvíti à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Teitur à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Ketilbjörn gamli landnámamaður á Mosfelli í Grímsnesi ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 2.6 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Landnám * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Landnámsöld 870-930 * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Landnámslagið 871 +- 2 ár <span style="margin: 0cm 0cm 10pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l91 level1 lfo102; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hárnákvæmar mælingar ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 2.8 ** <span style="height: 131.25pt; margin-left: -18.35pt; margin-top: 20.85pt; mso-height-relative: page; mso-position-horizontal-relative: text; mso-position-horizontal: absolute; mso-position-vertical-relative: text; mso-position-vertical: absolute; mso-width-relative: page; mso-wrap-distance-left: 9pt; mso-wrap-distance-right: 9pt; mso-wrap-style: square; position: absolute; visibility: visible; width: 160.5pt; z-index: 251662336;"> <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Lögrétta; <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> ; Bóndi <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Goði <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Bóndi <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Bændurnir höfðu áhrif á goðana <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l145 level1 lfo99; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">2 bændur á hvern goða * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">48 goðar og 96 bændur á pöllunum * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Fjórir fjórðungsdómar voru á Alþingi; <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l145 level1 lfo99; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ef 6 eða fleiri af 36 dómendum féllustekki á dóm meirihluta dómenda varð véfengismál, sem kom til kasta fimmta dómarans, þar sem einfaldur meirihluti réð úrslitum * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Refsingar; <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l145 level1 lfo99; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Útlegðir; fjársektir <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l145 level1 lfo99; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Fjörbaugsgarður; þriggja ára útlegð úr landi <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l145 level1 lfo99; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Skóggangur eða full sekt; Ævilöng útskúfun frá samfélaginu og réttdræpir * ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Lögsögumaður: **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Kosinn til 3 ára í sen og þurfti að fara með 1/3 hluta laganna á hverju þingi * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Sjálfbjarga bændur voru ca. 4.500. Um 500 þeirra skyldugir til að sækja þing, auk goða og málsaðila * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Þjóðveldið skorti sameiginlegt framkvæmdavald ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 2.9 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Til Grænlands og Vínlands * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Eiríkur rauði Þorvaldsson nam Grænland 985 * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ca. 190 bæir í Eystribyggð og ca. 90 í Vestribyggð; 3.000 manns * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Leifur heppni Eiríksson fann Vínland ca. 1000- kannski eftir leiðsögn Bjarna Herjólfssonar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Þorfinnur karlsefni Þórðarson og Guðríður Þorbjarnadóttir fluttu til vínlands með mikið lið til landnáms, landvinninga. Sonur þeirra Snorri, var fyrsti Evrópumaðurinn sem fæddist í Ameríku. Þau hrökkluðust aftur til Grænlands undan skrælingjum ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 2.10 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kristnitaka * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Kristniboðar: Þorvaldur víðförli Konráðsson frá Giljá í Húnaþingi og Friðrekur trúboðabiskup 981 <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ólafur Tryggvason Noregskonungur (995-1.000) senid Stefni Þorgilsson og síðan Þangbrand prest til kristniboðs <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Pyntingar urðu miklu meiri þegar kristnitakan var í gangi <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">T.d. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l153 level1 lfo91; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Fólk var bundið á flæðiskeri á fjöru <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l153 level1 lfo91; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Maður var buundinn við drumb og látinn gleypa orma * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Íslenskir forvígismenn kristni <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l11 level1 lfo93; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Gissur hvíti Teitsson (frændi Ólafs), <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l11 level1 lfo93; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Síðu-Haukur <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l11 level1 lfo93; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hjalti Skeggjason (tengdasonur Gissurar) <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l11 level1 lfo93; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hjalti var dæmdur fyrir guðlast á heiðnum goðum * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Heiðnir menn máttu enn: <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l93 level1 lfo96; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Bera út börn <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l93 level1 lfo96; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Blóta á laun <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l93 level1 lfo96; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Borða hrossakjöt * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Þorgeir Ljósvetningagoði lagðist undir feld * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ísleifur Gissurarson; fyrsti biskupinn, vígður 1056 <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l73 level1 lfo97; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Sonur hans Gissur Ísleifsson (1082-1118) stofnaði fyrsta biskupastólinn að Skálholti, kom á** tíund ** 1096, kom á öðrum biskupsstól að Hólum í Hjaltadal 1106 * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Jón Helgi Ögmundarson stofnsetti Hólaskóla, nú MA 1106 * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hann var fyrsti Hólabiskup * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ingunn Arnórsdóttir, fyrsti latínukennarinn (kvk) * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Kirkjugarðar og biskupsstólar voru eins konar sjálfseignarstofnanir ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 2.11 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Hámiðaldir * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hámiðaldir 1000-1300. Mótunarskeið Þýskalands, Frakkland og Englands. Blómaskeið kaþólsku kirkjunnar, dómkirkna, kastala og riddara * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Tímabil ömurlegra krossferða * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Tímabil kastala og riddaramennsku * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Innsetningardeilan; Hinrik 4, keisari (1056-1105) og Gregoríus páfi 7 (1073-1085) deildu um hvort ætti að ráða biskupskjöri * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Mið-Evrópa: mörg smáríki, keisarinn valdalaus * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Frakkland: sterkt konungsríki * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">England: sterkur aðall (og seinna borgarar). Takmörkuð völd konungsins. Magna Carta 1215: Engar nýjar álögur án samráðs við aðallinn * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Krossferðir 1095-1291: Trúareldmóður og gróðasjónarmið * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Afleiðingar: Aukin samkipti Vestur-Evrópu og landa við austurhluta, efning konungsins, víðsýni, undanfari endurreisnar <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 2.12 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Borgir, verlsun, lærdómur * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Stærstu borgirnar ca. 1300; <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l55 level1 lfo89; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">París, 200.000 manns <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l55 level1 lfo89; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Feneyjar, 100.000 manns <span style="margin: 0cm 0cm 10pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l55 level1 lfo89; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Flóres, 100.000 manns <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 2.14 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Mannamunur * ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Lögstéttir; **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Bjuggu við ólík lög og réttindi t.d. þrælar, klerkar, bændur og vinnumenn <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Vistarband **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">; skylda þess sem ekki var bóndi til að ráða sig í vist til bónda til eins árs í senn, frá 13.öld til loka 19.aldar <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Tvær löglegar leiðir til að sleppa við vistarband; að gerast búsetumaður (oftast sjómenn, áttu eigið heimili en ekki búfé) eða iðnaðarmaður <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ein ólögleg, að gerast göngumaður <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 2.15 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Hugmyndaheimur * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hugmyndaheimur (tíðarandi?): Myndaður af sjálfsmynd fólks og verðmætamati * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Sjálfsmynd: Hver erum við? Hvaða stétt tilheyrum við? Hvaða þjóð? Hvaða menningu? * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Verðmætamat: Tengist sjálfsmynd en byggir líka m.a. á dyggðum eins og hugrekki, heiðarleika, hófsemi, rausn og drengskap á tímum þjóðveldisins ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 2.16 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Sagnaritun * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Sagnaritun Íslendinga á þjóðtungunni á miðöldum er eina umtalsverða framlag þeirra Íslendinga (okkar) til heimsmenningarinnar <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ritöld hefst á Íslandi með Hafliðaskráð (Grágás) 1117, hún er nú glötuð <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Þjóðsögur: Íslendingabók, Landnáma, Kristni saga <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Konungasögur: Heimskringla Snorra Sturlusonar er þar meistaraverk <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Heilagar manna sögur og biskupasögur <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Samtíðarsögur: Sturlunga, þar er mest Íslendinasaga Snorra Sturlusonar <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Íslendingasögur, ca. 40 talsins <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l115 level1 lfo77; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Fornaldarsögur Norðurlanda <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l115 level1 lfo77; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Riddarasögur <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hvers vegna þessi mikla sagnalist? <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="margin: 0cm 0cm 10pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l138 level1 lfo79; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">bls.146 <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 2.17 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Sturlungaöld * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Goðorð söfnuðust á færri hendur á 12.öld og 13.öld, m.a. vegna tíundarlaga frá 1096, sem leiddu til samþjöppunar valds og eigna <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Fækkun varð í stétt sjálfeignarbændna, leiguliðum fjölgaði og fram kom fámennur en valdamikill hópur höfðingja <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">5 ættir stjórnuðu landinu, Sturlungar, Svínfellingar, Ásbirningar, Oddaverjar og Haukdælir <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Sjálfseignarbændur ** à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> eiga jörðina sína <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Leiguliðar ** à <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> leigja jarðirnar sínar <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ófriður 1220-1262; <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l138 level1 lfo79; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Barátta héraðshöfðingja um völd yfir landinu <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l138 level1 lfo79; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Barátta sumra þeirra fyrir því að landið yrði undir Noregskonungi <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Jón Loftsson ól upp Snorra Sturluson til að sýna að gott væri á milli Jóns Loftssonar og Sturlu í Hvammi <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l68 level1 lfo84; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Bls. 147 <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Apavatnsför vorið 1238; Sturla nær með brögðum Gissuri Þorvaldssyni og lætur hann sverja sér trúnað. Á þeirri stundu var vald Sturlu óskorað <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Helstu átök Sturlungaaldar * ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Örlygsstaðabardagi 21.ágúst.1238; **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Úrslitaorrusta Sturlungaaldar; Grundargrein Sturlunga (Sighvatur og synir hans) bíður herfilegt afhroð fyrir bandalagi Haukdæla og Ásbirninga (Gissur Þorvaldsson og Kolbeinn ungi. U.þ.b. 2.500 menn taka þátt í orrustunni og margir tugir falla einkum úr liði Sturlunga þ.á.m. Sighvatur á grund og synir hans Sturla, Þórður krókur, Kolbeinn og Markús   * ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Þórður Jökull  **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">mælti; „ást hafðir þú meyju, eitt sinn skal hvert deyja“    * ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Víg Snorra Sturlusonar 23.september 1241;  **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Þrír fyrrum tengdasynir Snorra fara að honum í Reykholti, Borgarfirði og drepa hann. Undir forystu Gissurar Þorvaldssonar * ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> Flóabardagi 25.júní 1244; **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Mesta sjóorrusta Íslandssögunnar á Húnaflóa þegar skipum Kolbeins unga og Þórðar kakala lýstur saman. Mikið mannfall einkum í liði Kolbeins þar sem 80 manns annaðhvort féllu eða dóu af sárum * ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hauganesbardagi 19.apríl 1246; **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Sturlungar undir forystu Þórðar kakala sigra Ásbirninga undir forystu Brands Kolbeinssonar í mannskæðustu orrustu Sturlungaaldar þar sem yfir 100 manns liggja í valnum. Eftir bardagann er staða Þórðar kakala á ýmsan hátt sú sama og verið hafið hjá Sturlu bróður hans vorið 1238 <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l138 level1 lfo79; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Á árunum 1247-1250 var Þórður kakali einráður á Íslandi <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> * ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Flugumýrarbrenna 18.október 1253; **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Það hatur sem stofnað var til á Örlygsstöðum 1238 fær útrás í morðbrennunni á Flugumýri þar sem stóð brúðkaup Halls Gissurarsonar og Ingibjargar Sturludóttur. Gissur jarl sleppur og tugir manna brenna inni. Eyjólfur ofsi Þorsteinsson tengdasonur Sturlu Sighvatssonar fer fyrir brennuvörgunum ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 2.18 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Lok íslenska þjóðveldisins <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hvers vegna féll þjóðveldið? * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ítök Noregskonungs meðal íslenskra höfðingja * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ófriðurinn á Íslandi * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Áhrif kirkjunnar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Útþensla og styrkur norska konungsvaldsins á 13.öld * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Ótti Íslendinga við siglingaleysi/verslunarbanni * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Áhugaleysi um sjálfstæði þjóðarinnar <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Gissur jarl Þorvaldsson kom Íslandi undir Noregskonung með // Gamla sáttmála // 1262- Íslendingar játa konungi skatt- konungur lofar friði og ** íslenskum lögum **- skipasiglingar; ákvæði um jarl; uppsagnarákvæði ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 2.19 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Síðmiðaldir: kreppa og plága * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Evrópubúum fækkaði á síðmiðöldum 1300-1500 * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hundruð ára stríðið (1337-1453) milli Frakka og Englendinga. Jóhanna af Örk sneri stríðsgæfu Frakka * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Jóhanna af Örk var tekin af lífi 1431 fyrir að vera svikakvendi og norn * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Svarti dauði/mors nigra gekk 1348-1352. Þriðjungur Evrópubúa létustu, 27 milljónir af 80 milljónum (Nú er Evrópubúar ca. 700 milljónir) * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Afleiðingar: Trúarofstæki, gyðingahatur og ofsóknir. Framleiðsla minnkaði og tekjur aðalsmanna og klerka minnkuðu en almenningur átti kost á betra lífi * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Gyðingar þóttu hentugir blórabögglar fyrir sóttir og veikindi * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Voru reknir frá Spáni og Frakklandi * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Settust að í Póllandi og Úkraínu * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Eftir svarta sauða var mikið minna fólk að berjast um mat og vinnur svo að fólkið sem að lifði lifði betra lífi ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 2.20 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Ísland í ríki Noregskonungs * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Magnús Hákonarson lagabætir, Noregskonungur 1263-1280, lét endurskoða lög Íslendinga. Fyrst með // Járnsíðu // 1271 og síðan og // Jónsbók // 1281+ réttarbót 1294 * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Breytingar á stjórnkerfi <span style="margin: 0cm 0cm 10pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l138 level1 lfo79; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">1.lögrétta: Aðallega dómstóll- þar sáti einungis bændur tilnefndir af fulltrúa konungs. Goðavaldið aflagt ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 2.21 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Sigur kirkjunnar * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Enda þótt íslenska kirkjan væri hluti af hinni alþjóðlegu kaþólsku kirkju laut hún framan af valdi veraldarhöfðingja <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Kirkjuvaldsstefnan: Kaþólska kirkjan reyndi að vera óháð veraldlegu valdi <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Staðamál fyrri: Þorlákur Helgi Þórhallsson (Þorláksmessa), Skálholtsbiskup 1178-1193 deildi við höfðingja um yfirráð yfir kirkjujörðum <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Guðmundur góði Arason, Hólabiskup 1202-1237 deildi við Kolbein Tumason um dómsvald yfir klerkum en kirkjan þóttist ein hafa leyfi til að dæma vígða menn og dæma krikjuna og yfirráð yfir Hólastað * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Staðamál síðari: Árni Þorláksson Skálholtsbiskup 1269-1298, krafðist yfirráða yfir kirkjustöðum * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Sltt í Ögvaldsnesi 1297: Biskup fékk yfirráð yfir kirkjujörðum sem kirkjan átti allar. Vald kirkju og konungs aukið á kostnað veraldlegrar höfðingjastéttar ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 2.22 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Íslenskt samfélag á síðmiðöldum * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Íslenskar síðmiðaldir 1262-1550 * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Skreið (harðfiskur) varð aðalútflutningsvara Íslendinga á fyrrihluta 14.aldar- Auðugustu höfðingjar bjuggu nú við sjó * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Þórður Sturluson (bróðir Snorra), lést 1237, átti 1200 hundruð = 60 jarðir * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Guðmundur ríki Arason á Reykhólum var dæmdur vitlægur 1446; 4000 hundruð = 200 jarðir * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Eignir kirkjunnar jukust sífellt * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Misskipting auðs jókst á síðmiðöldum með tilheyrandi * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Svarti dauði 1402-1404; ca. helmingur þjóðarinnar féll * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Plágan síðari 1495-1496; vestfirðir sluppu ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 2.23 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Hrun Noregsveldis og ensk öld á Íslandi * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hákon Magnússon, Noregskonungur, kvæntist Margréti, dóttur Danakonungs. Sonur þeirra, Ólafur, varð konungur í Danmörku 1376 og í Noregi 1380. Þá hófst 564 ára konungssamband Íslands og Danmerkur sem stóð til 1944. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Kalmarsambandi: sameinuð Norðurlönd 1397-1523 * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">15.öldin: Enska öldin í sögu Íslendinga * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Jón biskup Gerreksson myrtur 1433 og Björn Þorleifsson, hirðstjóri, drepinn 1467 * ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Píningsdómur **<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">1490: Kenndur við Diðrik Pining hirðstjóra. Stefnumörkun Alþingis og íslenskarar bændayfirstéttar í verslunar- og fiskveiðimálum <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l81 level1 lfo73; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hert vistarskylda og bann við búsetu án búfjár <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 72pt; mso-add-space: auto; mso-list: l81 level1 lfo73; text-indent: -18pt;"> o <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Bann viðð vetursetu og útgerð útlendinga * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Með þessu var komið í veg fyrir að fólk hefði sjávarútveg að aðalatvinnu og þar með þéttbýlismyndun við sjávarsíðuna með tilheyrandi verslun og handverksiðnaði * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hindraði framþróun og átti sinn þátt í stöðnun íslenska bændasamfélagsins næstu aldirnar <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 3.2 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Siðaskipti í Evrópu * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Á síðmiðöldum jókst andóf gegn ytri siðarreglum kirkjunnar og ýmsar „villutrúarhreyfingar“ skutu upp kollinum, t.d. Begínur í Hollandi, Belgíu og Þýskalandi, Hússítar í Bæheimi og Lollardar á Englandi * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Kirkjan svaraði með stofnun hins illræmda rannsóknarréttar (Inquisitrio) * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Marteinn Lúther (1483-1546) mótmælti aflátssölu kaþólsku kirkjunnar opinberlega í Wittenberg 31.október 1517, umbætur urðu að byltingu * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Lúther snerist gegn bændauppreisnum sem gerðar voru í lútherskum anda. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Þjóðhöfðingar urðu æðstu yfirmen hinnar nýju kirkju, þjóðkirkju. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Augsborgarfriður 1555: Sérhver fursti ræður trú í ríki sínu. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Johann Kalvin (1509-1564): Kavlinismi er ströng mótmælendatrú. <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Strangari mótmælendatrú en Lúther boðaði. Breiddist út frá Genf, síðar frá Bretlandi til Bandaríkjanna. Menn gátu ekkert gert í þessu lífi til að hafa áhrif á það hvort þeir færu til himnaríkis eða helvítis, það var ákveðið fyrirfram. Menn gátu hinsvegar fengið vísbendingu um hvort þeir færu til himnaríkis eða helvítis. Það fór eftir því hvort þeim gengi vel og náðu að afla sér mikils penings, þá voru þeir hólpnir og fóru til himna. Lúxus var bannaður hjá Kalvinismum. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Hinrik Vlll Engalndskonungur kom á fót ensku biskupakirkjunni. Drottning Hinriks náði ekki að ala honum sveinbörn svo að hann vildi skilja við hana. Þegar hann bað páfann um skilnað og páfinn neitaði skipti hann um trú og fór úr kaþólsku í mótmælandatrú. Þannig varð enska biskupakirkjan til. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Gagnsiðbót: Jesúítar ráku bestu skóla í Evrópu. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Orsakir:Spillt kirkja? Fjarlægt vald? Hagsmunir konunga? ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 3.3 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Siðaskipti á Íslandi: Skálholtsstifti * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Skálholtsflokkurinn: Nokkrir ungir menn að pukrast með lúthersku í Skálholti 1530-1540 * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">16.öld stundum kölluð Þýska öldin, sbr. 15 öld var enska öldin, sökum áhrifa frá Þjóðverjum * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Oddur Gottskálksson þýddi // Nýja testamentið // á íslensku, úti í fjósi, hann notaði þýskar heimildir og þýska guðfræði - elsta prentaða bókin á íslensku 1540. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Lútherstrú, mótmælandatrú, var lögleidd í Danmörku 1537. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Diðrik af Minden, fógeti konungs, lagði undir sig Viðeyjarklaustur 1539, en var drepinn í Skálholti sama ár. Dönsk yfirvöld á Íslandi þurrkuð út. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Gissur Einarsson, sem var lútherskur, tók við Skálholtsstól af Ögmundi Pálssyni 1540. ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 3.4 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Siðaskipti á Íslandi: Hólastifti <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 39pt; mso-add-space: auto; mso-list: l46 level1 lfo13; text-indent: -18pt;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Jón Arason (1484- 7.nóv 1550) Hólabiskup frá 1524 // <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">„Öxin og jörðin geyma þá best“ //<span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;"> <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 39pt; mso-add-space: auto; mso-list: l46 level1 lfo13; text-indent: -18pt;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Gissur Einarsson og Jón Arason, hinn kaþólski Hólabiskup, virðast hafa samið um að láta hvor annan í friði. <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 39pt; mso-add-space: auto; mso-list: l46 level1 lfo13; text-indent: -18pt;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Við dauða Gissurar 1548 reyndi Jón að ná yfirráðum yfir Skálholtsbiskupsdæmi og koma þar að kaþólskum biskupi. <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 39pt; mso-add-space: auto; mso-list: l46 level1 lfo13; text-indent: -18pt;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Jón lét handtaka Martein Einarsson, hinn nýja lútherska Skálholtsbiskup og tók Skálholtsstað 1550. <span style="margin: 0cm 0cm 0pt 39pt; mso-add-space: auto; mso-list: l46 level1 lfo13; text-indent: -18pt;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Afleikur Jóns: Fer of fáliðaður að stefna Daða í Snóksdal haustið 1550 – er handtekinn og tekinn af lífi ásamt tveimur sonum sínum án dóms og laga 7.nóv 1550 í Skálholti. Norðlendingar hefndu. <span style="margin: 0cm 0cm 10pt 39pt; mso-add-space: auto; mso-list: l46 level1 lfo13; text-indent: -18pt;"> * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Var Jón ** frelsishetja ** eða barðist hann fyrir ** trú og kirkju **? Eða kannski fyrir ** eigin hagsmunum **? ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 3.5 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Lútheskur réttrúnaður * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Trúariðkun á móðurmáli; prentlist – lútherstrúarmenn voru dugmiklir bókaútgefendur. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Guðbrandur Þorláksson, Hólabiskup 1571-1627, gaf út // Guðbrandsbiblíu // 1584 og // Vísnabók //, sem ætlað var að útrýma veraldlegum kveðskap – kirkjumálið varð íslenska en ekki danska. * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Lútherskur réttrúnaðir/ortodoksi á 17þöld (sbr. bókstafstrú/ fundamentalismi í dag): strangur siðaboðskapur og refsigjörn trúhreyfing * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Stóridómur 1564 (féll 1838): Mjög strangur lagabálkur um refsingar við skírlífisbrotum * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Galdraöld 1625-1685: 23 karlar og 1 kona brennd á báli fyrir galdra * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Bókstafstrú: trúa heilögum ritum bókstaflega * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Lútherskir menn trúðu ekki á hreinsunareldinn og voru þess vegna miklu hræddari við dauðann ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Kafli 3.6 ** <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 14pt; line-height: 115%;">Endurreisn/ renaissance * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Nýsköpun í menningu og hugmyndaheimi Evrópumanna á 15 og 16.öld * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Nýrík borgarastétt fjárfesti m.a. í listum með fjarvídd og samspili ljóss og skugga * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Leonardo Da Vinci (1452-1519) var „endurreisnarmaðurinn“ sjálfur. Snillingur á mörgum sviðum * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Michalangelo Buonarroti (1475-1564): myndhöggvari, arkitekt og listmálari. Málaði m.a. loftið í Sixtínsku kapellunni * <span style="font-family: 'Arial','sans-serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%;">Húmanismi/ mannhyggja